روش تفسيرى او به شيوه كلامى مىباشد ، در ضمن از اخبار و احاديث و روايات نيز بهرهگيرى مىنمايد . « 1 »
652 و 653 . تفاسير عاصى قزوينى [ زنده 1300 ه . ق ]
مؤلف محترم آن ، عالم جليل شيخ محسن بن شيخ محمد رفيع رشتى قزوينى متخلّص به « عاصى » يكى از اعلام فقهى و تفسيرى قرن سيزدهم هجرى مىباشد . او داراى چند اثر قرآنى مىباشد :
1 . لؤلؤة البحرين :
اين تفسير او ، در يك مجلد به زبان عربى ، و به شيوه كلامى و استدلالى ، شامل بخشى از قرآن كريم مىباشد . مؤلف محترم اين اثر را به تفسير آية الكرسى و سوره القدر اختصاص داده است . و با بهرهگيرى از روايات و احاديث خاندان عصمت و طهارت ، به تفسير و تأويل آن آيات پرداخته است .
اهداء كتاب به ناصر الدّين شاه قاجار است . نسخهء اصل مؤلف نزد آقاى شهيدى صالحى ، در قزوين ، موجود مىباشد .
2 . مستطرفات المقال :
از مؤلف محترم ، رساله تفسيرى ديگرى به نام « مستطرفات المقال فى تفسير سورة الزلزال » ، در يك مجلد به زبان عربى و به شيوهء كلامى و استدلالى موجود است كه در آن سورهء الزلزال را با رعايت نكات ادبى و فلسفى بنا به درخواست عدّهاى از فضلا ، تأليف نموده است . در پيشگفتار آن مىنويسد :
« كه اين رساله بعد از 123 رساله تأليفشدهء او در 1267 ه . ق ، در قريه ابراهيمآباد قزوين ، خاتمه يافته است » . نسخهء اصل اين تفسير به خط مؤلف در كتابخانهء آية اللّه مرعشى ، تحت شماره 2695 ، محفوظ است . « 2 »
654 . كشف الأسرار ، كرمانى [ حدود 1300 ق ]
مؤلّف آن عالم محترم شيخ ابو تراب كرمانى ، يكى از اعيان تفسيرى قرن سيزدهم هجرى مىباشد .
صاحب الذريعة ، تفسير بزرگ او را در سه مجلّد توصيف و معرّفى مىنمايد ، كه نسخهاى از آن پيش ميرزا عبد الرزّاق اصفهانى ( ره ) ، موجود بوده است . « 3 »
655 . مفصّل البيان تهرانى [ م 1300 ق ]
مؤلّف آن ، شيخ ملا آقا محمد ، معروف به « تهرانى ساوجبلاغى » حكيم متألّه و يكى از اعيان تفسيرى اواخر قرن سيزدهم هجرى مىباشد .
تفسير او ترجمه و شرح مفصل فارسى در 10 مجلد ، از تفسير مجمع البيان شيخ طبرسى ، ( متوفّى 548 ه . ق ) مىباشد ، كه مفسر محترم به هنگام ترجمه فارسى اضافاتى به آن الحاق نموده است .
وى در پيشگفتار مىگويد . » در ثلث آخر عمر چنان ميل قلبى به هم رسانيدم ، كه اين كتاب مبارك و ميمون را كه موسوم به مجمع البيان در تفسير كلام ملك علّام است ، كه شيخ المشايخ طبرسى ( ره ) به عربى تفسير نموده بود . و افصح و ابلغ تفاسير از نظر
هامش
( 1 ) منابع و مأخذ : الذريعة ، ج 1 ، ص 49 و ج 2 ، ص 6 - دارالسلام عراقى - احسن الوديعة ، ج 1 ، ص 85 - مجلة المرشد ، شماره 2 ، ص 340 - النجم الثاقب ، ص 269 - جنة المأوى - المآثر و الآثار ، ص 55 - علماء معاصرين ، ص 11 - تأليف واعظ خيابانى با اهتمام و تصحيح اين جانب عقيقى بخشايشى - الذريعة ، ج 1 ، ص 49 - 44 ؛ دايرةالمعارف بزرگ اسلامى ، ج 2 ، ص 97 - اعيان الشيعة ، ج 10 ، ص 145 ؛ تفسير شيعه و تفسيرنويسان آن مكتب ، ص 164 - ريحانة الادب ، ج 3 ، ص 297 - دايرةالمعارف تشيّع ، ص 205 - البابليات ، ج 2 ، ص 133 - كشكول الصباح ، ج 2 ، ص 91 .
( 2 ) دائرةالمعارف تشيع ، ج 4 ، ص 559 به نقل از الذريعة ، ج 18 ، ص 378 - فهرست نسخههاى خطى آية اللّه مرعشى نجفى ، ج 7 ، ص 241 - معجم الدراسات الامامية عند الشيعة الامامية ، ص 254 .
( 3 ) الذريعة ، ج 18 ، ص 16 ، كد معرّفى 458 .