صاحب كتاب « علماء معاصرين » ، در اين زمينه مىنويسد : « مرحوم قارپوزآبادى در سنه 1284 ه . ق ، مدرسه و مسجد بزرگى مشتمل بر چهل ستون بنا نهاد ، و شش سال در آن مسجد نماز گزارده است . »
2 . تربيت شاگردان برجسته « 1 » : مرحوم آخوند ملا على قزوينى علاوه بر تأسيس حوزهء علميّه زنجان ، شاگردان برجستهاى را در زمينههاى مختلف تربيت نمود ، كه از آن جمله مرحوم آية اللّه ملا قربانعلى زنجانى مشهور به حجّت الاسلام « 2 » ، ملا محمّد باقر خلخالى ، صاحب كتاب « ثعلبيّه » ، و آخوند ملّا سبزعلى مجتهد زنجانى و ديگران .
مؤلّف محترم كتاب « خط سوّم در انقلاب مشروطيّت ايران » ، در اينباره مىنويسد :
« مرحوم قارپوزآبادى علاوه بر تأليفات و تصنيفات ، در زمينه تدريس و تربيت شاگردان نيز بسيار كوشا بوده ، و مرحوم آخوند ملّا قربانعلى زنجانى ، معروف به حجة الاسلام نيز از جمله شاگردان آن مرحوم به شمار مىآيد ؛ چنان كه با اشاره و ترويج ( ملّا على ) قارپوزآبادى بود ، كه مردم زنجان به مقام شامخ علمى و معنوى او پى برده ، و بعد از درگذشت قارپوزآبادى ، مريد و مطيع او گرديدند » . « 3 »
تفسير او در دو مجلد به زبان عربى و با گرايش روايى و كلامى شامل بخشى از قرآن كريم است .
مؤلف محترم به تفسير سوره ياسين تا آخر قرآن مجيد ادامه داده است . او پس از ذكر آيه با بهرهگيرى از روايات و احاديث ائمّه اطهار ، به تفصيل و تأويل آيه مىپردازد . نسخهء اصلى به خط مؤلف نزد فرزندش شيخ محمد صادق قزوينى ، موجود است .
* آثار و تأليفات
مفسّر عاليقدر ما علاوه بر مقام شامخ تدريس و تعليم مردم و مقام مرجعيّت و الا ، كتابهاى ارزندهاى در علوم مختلفه فقه ، اصول ، اخلاق ، تفسير ، مواعظ و فنّ خطابه و منبر ، تأليف نموده است ، كه مهمترين آنها عبارتند از :
1 . نظام الفرائد فى شرح القواعد للعلّامة ، در هفت جلد به قطع رحلى قطور كه يك جلد آن در باب طهارة و صلاة است ، به چاپ رسيده ، و بقيّه خطّى است . كه هماكنون قسمتى از آن در كتابخانه مسجد چهل ستون زنجان و دوره كامل آن در كتابخانه مجلس شوراى اسلامى ، موجود است .
2 . جوامع الأصول در 3 جلد خطّى .
3 . نواميس الأصول در دو جلد خطّى كه نسخهاى از آن در كتابخانه مسجد چهل ستون زنجان موجود است .
4 . رسالهاى در احكام صيد و ذباحه كه به فارسى است ، و چاپ شده است .
5 . رسالهاى در احكام متاجر ، خطّى .
6 . رسالهاى در عقائد ، خطّى .
7 . وسيلة النجاة در عقائد و فروع دين در يك جلد .
8 . كتابى به سبك جامع الشتات محقّق قمّى در يك جلد .
9 . كتابى در باب قضاء و شهادات كه نسخهاى از آن در كتابخانه مسجد چهل ستون زنجان موجود است .
10 . معدن الأسرار ، در پنج جلد در باب مواعظ
هامش
( 1 ) علماء معاصرين ، ص 129 ، به نقل از أنيس الطلّاب » زنجانى ، تأليف محمّد حسن بن مولى قنبر على زنجانى در تراجم علماء زنجان .
( 2 ) زندگينامه مشروح از ايشان به قلم نويسنده جناب حاج شيخ ابو الفضل شكورى زنجانى در كتاب خطّ سوّم انقلاب مشروطيّت ايران به تحرير آمده است كه خوانندگان محترم به آن كتاب مراجعه نمايند .
( 3 ) خطّ سوّم در انقلاب مشروطيت ايران ، ص 212 .