گرديده است .
4 . تفسير بسمله :
اين تفسير پيرامون « بسم اللّه الرحمن الرحيم » به زبان عربى مىباشد ، كه نسخه اصلى آن در كتابخانه آل ابراهيمى ، در كرمان ، محفوظ مىباشد .
5 . تفسير رسالت :
اين تفسير پيرامون آيه
« وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ وَ لا نَبِيٍّ . . . »
( سورهء الحج ، آيهء 52 ) در يك مجلد به زبان فارسى مىباشد ، و در سال 1386 ه . ق ، طبع گرديده است .
6 . تفسير آيه نسخ :
اين رساله پيرامون آيه
« ما نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِها نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْها أَوْ مِثْلِها . . . »
( سورهء بقره ، آيهء 106 ) در يك مجلد به زبان فارسى ، در 1386 ه . ق ، چاپ گرديده است .
7 . تفسير ميزان :
اين رساله پيرامون آيه
« يَوْمٍ كانَ مِقْدارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ »
( سورهء المعارج ، آيهء 4 ) در يك مجلد به زبان عربى ، در سال 1261 ه . ق ، چاپ سنگى شده است .
8 . تفسير عروج :
اين رساله پيرامون آيه
« ثُمَّ يَعْرُجُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كانَ مِقْدارُهُ أَلْفَ سَنَةٍ . . . »
( سورهء السجدة ، آيهء 5 ) در يك مجلد به زبان عربى ، مىباشد . اين اثر هم به چاپ سنگى رسيده است .
9 . اعجاز قرآن كريم :
اين رساله پيرامون اعجاز قرآن به زبان عربى پيرامون وجوه اعجاز آن و اقوال متقدمين مىباشد ، كه در سال 1354 ه . ق به چاپ رسيده ، و به زبان عربى است .
10 . تفسير آيه امانت و نور :
اين رساله پيرامون آيه شريفه
« إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ عَلَى السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ الْجِبالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَها وَ أَشْفَقْنَ مِنْها وَ حَمَلَهَا الْإِنْسانُ إِنَّهُ كانَ ظَلُوماً جَهُولًا »
( سورهء الاحزاب ، آيهء 72 ) مىباشد .
11 . تفسير سوره اخلاص :
و از آثار ديگر تفسيرى او « تفسير سوره اخلاص » مىباشد .
12 . تفسير آية الكرسى :
و از ديگر آثار قرآنى او « تفسير آيه معروف به آية الكرسى » مىباشد .
ايشان علاوه بر رسالات فوق الذكر ، كتابى نيز به نام « رسم الخط القرآن الكريم » به سال 1261 ه . ق ، با ذوق خاصّ و شيوهء زيبا ، پيرامون علوم قرآن ، و سرفصلهاى آن تنظيم و ترتيب داده است .
مجموع تفاسير يادشده به سبك كلامى و استدلالى با بهرهگيرى از روايات و احاديث ائمّه اطهار ( ع ) انجام گرفته است . و از جمله آن تفسيرهاى جنجالى مىباشد ، كه از نيمهء اول قرن سيزدهم هجرى به بعد شاهد آن بودهايم ، كه بين دو جريان فكرى يعنى مكتب شيخى و متشرّعه در بر گرفته است . هركدام از فريقين به قرآن كريم و آيات مورد نظر خويش و احاديث نبوى ( ص ) و روايات ائمّه اطهار در اثبات اعتقادات خويش استناد نموده ، و آن ديگرى در صدد دفاع از مكتب خود برآمده است . مفسّران شيخى مسائل مورد خلاف مانند معاد جسمانى و روحانى برزخ ، معراج و مقام امام ( ع ) و نقش رابط فقها و كيفيّت خلقت آسمان و زمين و انسان و . . . را با توسّل به آيات و روايات مورد نظر خويش ، تفسير و تأويل مىكند . از تفاسير موافق شيخيّه تفسير غنايم العارفين برغانى و رسائل تفسيرى سيد كاظم رشتى مىباشد . و از تفاسير مخالف شيخيّه در اين قرن تفاسير شهيد ثالث ، تفسير مجمع المطالب و منتهى المأرب و تفسير صالحى برغانى ، را مىتوان نام برد . « 1 »
هامش
( 1 ) دائرةالمعارف تشيع ، ج 4 ، ص 556 به نقل از منابع : -