حسينى حافظ تبريزى ، يكى از اعيان تفسيرى قرن سيزدهم هجرى مىباشد .
اين تفسير در 208 صفحه قرار گرفته است ، و يكى از نخستين كتابهائى است ، كه توسط مطبعهء نوبنياد در تبريز به زيور طبع آراسته شده است « 1 » ، ضرورت دارد پيرامون تأليف و مؤلّف ، تحقيق بيشترى صورت پذيرد .
605 . تفسير مرادى شيرازى [ م 1287 ه . ق ]
مؤلّف آن عالم جليل القدر شيخ محمد حسين بن على مراد شيرازى ، يكى از اعلام قرن سيزدهم هجرى مىباشد . و فراغت از تفسير به سال 1281 ه . ق ، صورت پذيرفته است . اين تفسير پيرامون سوره مباركه الجمعة ، مىباشد .
* آغاز آن
« الحمد للّه رب العالمين مالك يوم الدّين خالق السّماوات و الأرضين جاعل الملائكة المقرّبين . »
در آغاز آن مؤلّف اسم و نسب خود را ذكر كرده است . و از آن به عنوان شرح ، تعبير آورده است . آنچه به ذهن خود رسيده يا از اساتيد خود مانند خاتم الحكماء حكيم ملا على نورى و استاد اسماعيل خواجوئى شنيده است ، به ثبت رسانده است ، و فراغت از آن 1281 ه . ق ، بوده است . نسخهاى از آن پيش حاج ميرزا باقر آقا قاضى تبريزى ، جدّ قاضىها مىباشد . » « 2 » اين كتاب علوم قرآنى اخير در 1289 ه . ق ، به خطّ احمد بن ابى القاسم مازندرانى تحرير و تحت كد 5804 ، در فهرست كتابخانه آية اللّه مرعشى در قم ، معرّفى گرديده است . « 3 »
606 . جامع التبيان سليم مازندرانى [ م 1288 ه . ق ]
مؤلّف آن شيخ علىّ بن محمد مازندرانى ، معروف به « سليم » ، يكى از اعيان تفسيرى قرن سيزدهم هجرى مىباشد . تفسير او كه به نام « مقاليد البيان و جامع التبيان » موسوم مىباشد ، پيرامون مبدأ و معاد و آنچه دانستن بين اين دو براى اعتقاد به نبوّت ، امامت و احوال انبياء و اوصياء ضرورت دارد ، مىباشد . او در پايان سفرى به مشهد انجام و منتخباتى از اشعارش را بر آن افزوده است . اين تفسير داراى يك مقدمه و چند مقاله و خاتمه مىباشد ، و در چهارم صفر 1288 ه . ق ، پايان پذيرفته است .
* آغاز آن
« الحمد للّه الّذى أبدع صنائع الأشياء ، سپاس و ستايش دور از اندازه و قياس ، مخصوص بارگاه خداوندى است ، كه خلقت موجودات را بدون سابقه انجام داده است . »
* انجام آن
« خداوندا ! آفريدگارا ! مرا يار حسين شهيد و وسيله كار امام غريب خراسان نما ! » « 4 »
607 . الفرقان الكريم اصفهانى [ حدود 1288 ق ]
مؤلّف آن عالم بارع ملا محمد باقر بن محمد محسن اصفهانى ، يكى از اعلام قرن سيزدهم هجرى قمرى مىباشد . اساس اين تفسير به صورت مزجى بسيار مختصر و نوشتههاى پراكندهايست ، كه حاج كريم خان كرمانى در حاشيه نسخهاى از قرآن نگاشته
هامش
( 1 ) مجله تراثنا ، صادره از مؤسسه آل البيت قم ، شمارههاى 33 - 32 ، ص 171 .
( 2 ) الذريعة ، ج 26 ، ص 218 ، تحت كد 1105 .
( 3 ) التراث العربى ، ج 3 ، ص 119 .
( 4 ) فهرست كتابخانه آية اللّه مرعشى ، ج 17 ، ص 258 ، كد معرّفى 6697 .