است كه به دستور نادر شاه از روى نوشتهء مرحوم خوانسارى ترجمه گرديده است ، و جزء نسخههاى خطّى بلوشه است ، كه براى كتابخانهء نادر شاه ، نوشته شده است ، و در آنجا نگهدارى مىشود . اين كتاب در سال 1893 ميلادى ، در بمبئى چاپ سنگى شده است ، و دربارهء اين چاپ سنگى ، فهرست كتابخانهء آستان قدس مشهد ، ج 4 ، ص 502 ، نيز مطلب آمده است . و در صفحهء آخر ، ناشر آن را جمال الدّين خوانسارى دانسته است . » « 1 »
* تأليفات او
او علاوه بر اين اثر قرآنى ، تأليفات و تصنيفات ديگرى نيز دارد ، كه نشانگر مايهء علمى وى مىباشد :
1 . حاشيهء شرح لمعه كه بارها در ايران به طبع رسيده است ، و هماكنون مورد بهرهبردارى فضلاء و طلّاب علوم دينى در حوزههاى علمى مىباشد .
2 . اختيارات الأيّام ، السّعد و النّحس منها من اللّيالى و الساعات .
3 . اصول الدّين فى الإمامة .
4 . ترجمة الفصول المختارة .
5 . حاشيهء شرايع محقق حلّى .
6 . حاشيهء شرح اشارات .
7 . حاشيهء شرح مختصر الاصول .
8 . حاشيهء شفاى ابى على سينا .
9 . حاشيهء من لا يحضره الفقيه .
10 . شرح فارسى مفتاح الفلاح .
11 . حاشيهء تهذيب الحديث . « 2 »
نگارنده شرح حال او را در كتاب « فقهاى نامدار شيعه » ، در عداد فقيهان نامور آن روز آورده است . او كه يكى از مراجع بزرگ عصر خويش بود ، كه مرجعيّت و زعامت دينى مردم به او منتهى گرديده بود ، ازاينرو ملجأ و ملاذ مردم بوده است ، و در انجام مهمّات آنان كوشا و جدّى بوده است . وى از ملّا محمّد تقى مجلسى اجازهء روايتى دارد ، و بيش از 23 عنوان از آثار تأليفى او را نام بردهاند ، ولى اثر تفسيرى در بين آنان نيست . نويسنده نيز در كتاب نامبردهء فوق ، 11 جلد از آثار معروف او را آورده است ، كه نوعا در ارتباط با فقه و كلام مىباشد . جا دارد در زمينهء اين ترجمه يا تفسير ، تحقيق وسيعترى صورت پذيرد . « 3 »
در تعقيب همين تحقيق ، در أمل الآمل ، اين تفسير را به پدر او ، حاج آقا حسين خوانسارى ، ( متوفّى 1099 ه . ق ) ، نسبت داده است ، ولى صاحب رياض العلماء ، آن را انكار كرده است ، و مىگويد : « از پسرش سيّد جمال ، از تصانيف پدرش پرسيدم ، او در ضمن تأليفات پدر ، چنين كتابى را نام نبرد » ، صاحب الذّريعة ، مىگويد :
« شهادت أمل الآمل در مقام اثبات ، مقدّم بر قول صاحب رياض ، در مقام نفى مىباشد . شايد در شمردن كتابهاى پدر ، هر دو فراموش كردهاند ، ولى صاحب أمل الآمل ، آن را ديده است » ، و در فهرست مدرسهء سپهسالار جديد ، ( شهيد مطهّرى ) ، نام اين ترجمه آمده است كه در هندوستان به چاپ رسيده است . « 4 »
439 . كنز الدّقائق قمى [ م حدود 1125 ه . ق ]
مؤلّف آن ، عالم جليل و مفسّر كبير ، مولى ميرزا
پاورقی
( 1 ) ادبيّات فارسى بر مبناى استورى ، ص 205 .
( 2 ) ريحانة الأدب ج 1 ، ص 54 .
( 3 ) فقهاى نامدار شيعه ، چاپ دوّم ، از انتشارات كتابخانهء آية اللّه مرعشى ( ره ) ، ص 260 - 263 .
( 4 ) الذّريعة ج 4 ، ص 126 ، كد معرّفى 596 - ريحانة الأدب ، ج 1 ، ص 54 ، معجم مؤلّفي الشّيعة ، ص 164 - روضات الجنّات ، ص 155 - قصص العلماء ، ص 208 - تذكرة الأحوال حزين ، ص 53 - نجوم السّماء ، ص 191 - مؤلّفين خانبابا مشار ، ج 2 ، ص 382 و 382 .