در سال 1012 ه . ق مىنويسد : « اين تفسير ، شرح گونهاى بر زبدة البيان اردبيلى است ، و نسخهاى از آن پيش محمّد صالح بن شيخ احمد بن صالح آل طعّان بحرانى موجود است ، و آن نسخهاى است ، كه در عصر خود مؤلّف گردآورى و استنساخ شده است ، و تاريخ كتابت آن سال 1074 ه . ق مىباشد .
اين كتاب هماكنون ، در كتابخانهء حاج ميرزا باقر قاضى طباطبائى ، ( جدّ شهيد سيّد محمّد على قاضى طباطبائى ) ، موجود مىباشد . » « 1 »
* گفتار صاحب ريحانة
صاحب ريحانة الأدب ، در مقام معرّفى او ، بىآنكه به تفسير او اشارتى كرده باشد ، مىنويسد :
« سيّد محمّد سعيد بن سراج الدّين قاسم بن سيّد محمّد طباطبائى ، از اعلام قرن يازدهم هجرى است كه در سال 1092 ه . ق از دنيا رفته است ، و از آثار او : حاشيه بر حاشيهء تهذيب المنطق ملّا عبد اللّه يزدى كه در جلد ششم الذّريعة ، ص 61 معرّفى شده است . » « 2 »
375 . تفسير شيخ حسام الدّين [ م 1095 يا 1096 ه . ق ]
مؤلّف آن ، شيخ حسام الدّين بن جمال الدّين بن طريح نجفى ( متوفّى 1095 يا 1096 ه . ق ) ، يكى از نويسندگان تفسيرى قرآن در قرن يازدهم هجرى مىباشد .
صاحب رياض ، در مقام معرّفى او مىنويسد :
« او فاضل فقيه ، جليل القدر و معاصر . وى عموزادهء شيخ فخر الدّين بن طريح نجفى معاصر مىباشد ، كه عصر هر دو را اينجانب درك نمودهام . « 3 » شيخ حرّ عاملى در أمل الآمل ، گفته است : « او از فضلاى معاصر مىباشد . عالم عامل ، محقّق ، فقيه جليل القدر و شاعر خوشذوق مىباشد . او آثارى دارد كه يكى از آنها شرح صوميّهء شيخ بهائى ، شرح اصول علّامه ، و تفسير قرآن كريم و شرح فخريّه در فقه و جز آنها نيز دارد . » « 4 »
صاحب رياض ، در پايان مىافزايد : « كتاب فخريّه در فقه ، تأليف عموزادهء سابق الذكر او مىباشد . نجفى منسوب به نجف مىباشد . گفته شده است ، كه نجف ، سابقا دريا بود ، و اخيرا خشك شده است . » « 5 »
در اعيان الشّيعة ، آمده است : « او در سال 1005 ه . ق ، در نجف متولّد ، و در سال 1095 يا 1096 ه . ق در آنجا از دنيا رفت . » « 6 »
376 . تفسير منشى الممالك [ زنده در 1097 ه . ق ]
مؤلّف آن ، امير كبير ، سيّد محمّد رضا امامى حسينى ، معروف به منشى الممالك ، معاصر شيخ حرّ عاملى ، از علماى ساكن اصفهان ، يكى از اعلام قرن يازدهم هجرى مىباشد . او تفسير بزرگى ، متجاوز از 30 مجلّد به عربى و فارسى نوشته است .
تاريخ اتمام اين تفسير ، سال 1097 ه . ق است كه شيخ حرّ عاملى در أمل الآمل بدان اشاره كرده است .
مرحوم حاج آقا بزرگ تهرانى ، در جلد چهارم الذّريعة ، از قول مرحوم آقا كمال مىنويسد : « من اين تفسير را در كتابخانهء علّامهء مجلسى ديدهام . » « 7 »
باز مرحوم حاج آقا بزرگ تهرانى ، در مجلّد 18 الذّريعة ، دراينباره مىنويسد : « كشف الآيات ، تأليف امير كبير ، سيّد محمّد رضا بن محمّد مؤمن
هامش
( 1 ) الذّريعة ج 21 ، ص 299 ، معجم مؤلّفي الشّيعة ، ص 228 .
( 2 ) ريحانة الأدب ج 4 ، ص 30 .
( 3 ) رياض العلماء ج 1 ، ص 137 .
( 4 ) أمل الآمل ج 2 ، ص 259 .
( 5 ) رياض العلماء ، ج 1 ، ص 137 .
( 6 ) أعيان الشّيعة ج 2 ، ص 406 .
( 7 ) الذّريعة ج 4 ، ص 316 ، كد معرّفى 1336 .