پيش درآمدى بر روند تفسيرى قرن هفتم هجرى تاختوتازهاى مغول كه در سدهء هفتم هجرى انجام پذيرفت ، پديدهء بىسابقهاى در تاريخ اين قرن بود ، كه بيشترين صدمات و ضايعات را بر جهان اسلام وارد ساخت . اين حملات به دنبال جنگهاى صليبى مداومى بود كه ، مسلمانان از ناحيهء غرب در تهديد بودند . اينبار حملات دشمن به دست آفتابپرستان و ستارهپرستان از سمت شرق آغاز گرديده بود .
مغول ، جمعيّتى بود كه ، تا آن زمان بر همسايگان خود نيز ناشناخته بودند . آنان از سرزمين خشك و لميزرع مغولستان سرازير شدند ، و با سرعتى برقآسا ، بر قارّههاى آسيا و اروپا ، از چين تا مجارستان و پروس شرقى ، تاختوتاز را آغاز كردند و پهناورترين امپراطورى جهان را پىافكندند ، و چه جنايات بزرگى را كه مرتكب نشدند ، كه تاريخ از بازگويى آنها شرمنده است . تهاجم تاتارها به جهان اسلام ، بزرگترين ضايعات را ، مخصوصا بر عالم فرهنگ و ادب و هنر آنروز وارد ساخت و هنوز هم آثار ويرانگرى آن باقى است .
محافل تفسيرى از اين تهاجم بيشترين خسارات را متحمل گرديد .
« تموچين » ، يا چنگيز خان ( 550 - 625 ه . ق ) ، در ابتدا ، رهبرى دستهاى از ماجراجويان را برعهده داشت . سپس در اثر اين تهاجمات ضدّ انسانى ، در سال 603 ه ، چون حاكمى بر مسند حكومت نشست و عمّال وحشى خود را به نيرويى قدرتمند و بسيار پرتوان ، مبدّل ساخت . امپراطورى خوارزمشاهيان را كه در اوج قدرت بودند ، تارومار ساخت ، و در سال 654 ه . ق ، هلاكو خان نوهء چنگيز ، از طرف برادرش امپراطور منگو خان و قوريلتاى بزرگ ، يعنى مجلس ملّى مغولان انتخاب شد ، تا خلافت عبّاسى بغداد و اسماعيليان الموت و قهستان را در شمال ايران ، از ميان ببرد . عامل بزرگى كه سقوط مسلمانان را تسريع مىساخت ، محيط توطئهآميزى بود كه ، در آستانهء هجوم تاتارها در عالم اسلام حكومت داشت .
بنا به روايت ابن اثير ( 766 ه . ق ) ، و مقريزى ( 846 ه . ق ) ، ناصر ، خليفهء عبّاسى ( 576 - 622 ه . ق ) ، مغولان را به تهاجم به خوارزمشاهيان تشويق كرد ، امّا او نمىدانست كه ، كشور خود او نيز به دست
طبقات مفسران شيعه ( فارسي ) — صفحة 435
مساهمون: عبد الرحيم عقيقي بخشايشي
ص٤٣٥