او استاد ابو الحسن اشعرى ، پايهگذار مكتب اشعريان مىباشد .
9 . ابو هاشم ( متوفّى 321 ق ) : فرزند ابو على جبّائى ، به سال 247 در بصره به دنيا آمد ، پس از كسب تحصيلات ، در فنون ادب و هنر ، از پدر خود پيشى گرفت و اين پدر و پسر ، تحقيقات تازهاى را وارد علم كلام نمودند . ابو هاشم جبّائى ، در مسائل كلامى ، موافق پدر بود .
جز افراد فوق ، عمرو بن عبيد ، ابو على عمر بن قائد اسوارى ، ابو جعفر محمّد بن عبد اللّه ، جعفر بن بشر ، هشام بن عمر الفوطى ، ابو القاسم عبد اللّه بن احمد بن محمود بلخى ، و كعبى از بزرگان معتزله مىباشند . اين فرد اخير ، تفسيرى در 12 جلد بر قرآن مجيد دارد كه تا آن زمان تفسيرى به اين تفصيلى ، نوشته نشده بود . او به سال 309 درگذشت .
* مكتب اشعرى
مذهب اشعرى ، يك مكتب فلسفى و دينى محض است . تلاشى است جهت زدودن ساحت اسلام از همهء عناصر غير اسلامى ، كه به تدريج وارد حوزهء انديشهء اسلامى شدهاند . هدف اين طرز تفكّر كه شالودهء الهيّات اسلامى راست كيش يا كلام راست كيش بر آن استوار است ، مقابله با كلام عقلى معتزلى است .
مؤسّس اين مكتب كه خود يكى از دانشمندان پيرو مكتب اعتزال بود ، دارندهء روح جدل منطقى است كه از آن مكتب انتزاع يافته است .
وضع تفكّر در اواخر قرن سوم هجرى ، به صورتى بود كه چنين حركتى را ايجاب مىنمود ، چون استدلالى نمودن ايمان در اوائل قرن دوّم هجرى ، به عنوان يك حركت منظّم فكرى ، به نام مذهب اعتزال پديد آمده بود . اشاعره ، درصدد زدودن حواشى و پيرايههايى بود كه از طريق اين مكتب بر ساحت بىآلايش عقايد اسلام ، وارد آمده بود . اشعرى مسايل عمدهء كلامى را در دو كتاب « مقالات الإسلاميّين » و « الإبانة عن اصول الدّيانة » مورد بحث قرار داده است .
وى در اين دو كتاب ، اصولى را انتخاب مىكند كه مايهء امتياز اشعريان از معتزليان مىباشد همين اصول ، بعدها توسط ابو حامد محمّد غزالى ( متوفّى 505 ق ) در كتاب احياء العلوم ، تحت عنوان قواعد العقائد ، تفسير و تشريح گرديد و امام فخر رازى نيز ، مسايل اساسى مورد نزاع اين دو مكتب فكرى و كلامى را در تفسير « مفاتيح الغيب » خود بازگو نمود .
اين مسايل عبارتند از :
1 . خدا و صفات او .
2 . اختيار انسان .
3 . ملاك خير و شرّ .
4 . رؤيت خدا .
5 . مخلوق نبودن قرآن ، ( اشاعره كلام خدا را يكى از صفات او مىدانستند كه قديم است ، پس قرآن را كه ناشى از كلام خداست ، طبعا قديمى مىشناختند . گروهى از افراطيّون حنبلى ، حتّى جلد و شيرازهء آن را نيز قديمى مىگفتند )
6 . تكليف ما لا يطاق .
7 . وعد و وعيد .
8 . مبتنى بودن افعال خداوند بر اصول عقلى و غير عقلى .
9 . آيا رعايت اصلح بر خداوند واجب است يا نه ؟
* بزرگان اشاعره
1 . ابو الحسن اشعرى ، ( متولّد 270 ، متوفّى 330 يا 334 ق ) جدّ اعلاى وى ابو موسى اشعرى است كه در جريان حكميّت جنگ صفين ، جانب سپاه عراق را داشت ، اشعرى رسالههاى متعدّدى كه بالغ بر