نيز ، از او روايت مىكند .
در رجال نجاشى در شرح حال حسين بن علوان كلبى او را از اصحاب امام صادق ( ع ) معرّفى مىكند و گويد او را كتابى است ، كه رواياتش اختلاف دارد محمّد بن على قزوينى كه در سال 400 بر ما وارد شده بود آن را از احمد بن محمّد بن عيسى از عبد اللّه بن جعفر حميرى از هارون بن مسلم روايت كرده است . » « 1 »
صاحب معجم رجال الحديث ضمن معرّفى حسين بن علوان كه فرد موثّق و از اصحاب امام صادق ( ع ) است در تفسير آيه شريفه « و اصحاب المشأمة ما اصحاب المشأمة » را در تفسير قمى از مرويّات او معرّفى مىنمايد « 2 » او در سلسله سند بيش از 92 حديث واقع شده است .
* نقد و بررسى
در مورد مرويّات تفسيرى اين مشكلات وجود دارد :
1 . چون آنان عهد رسالت را درك نكردهاند و با انوار حضورى رسالت مشرّف نگرديدهاند به ذهن مىرسد آنچه از تفسير از او نقل شده است از قبيل تفسير به رأى بوده است .
2 . اغلب روايات فاقد اسناد صحيح و معتبر مىباشد .
3 . نوعا متّكى بر اسرائيليّات و خرافاتى مىباشد ، كه برخى از فرهنگهاى نژادى گذشته و برخى از مسلمانان از اهل كتاب مىباشد يا براساس حسن نيّت يا سوءنيت نقل نمودهاند .
مواردى كه تاكنون ذكر نموديم بخشى از مفسّرين عالىقدر قرآن در قرن دوّم بودند با تلاش و كوشش ناچيز به دست آورديم بسيار طبيعى و روشن است نوع تفاسيرى كه در اين قرن معرّفى و مطرح گرديد نيازمند يك بحث و بررسى طولانى و مفصّلى مىباشد .
دو نكته قابل توجه و عنايت مىباشد :
1 . تفاسيرى كه نام برده شده يقينا تفاسيرى نيستند كه دربرگيرندهء تمام آيات شريفه يا تمام جزئيّات و دقايق سورهها بوده باشند بلكه با توجّه به نيازهاى ابتدائى و اجمالى جامعهء اسلامى آنروز تفاسير نيز بهصورت اجمال و در حدّ شرح لفظ و احيانا تعمّق در يكآيه يا يك سوره يا سير اجمالى و گذرا در تمام آيات شريفه بوده است در حد شرح لفظ و رفع مشكلات ادبى و تفسير ظاهرى آيات ولى اين تفاسير سنگ بنا و شالوده تعمّق و دقّت بيشتر در اعصار و ادوار بعدى قرار گرفته است .
باش تا صبح دولتش بدمد * كاين هنوز از نتايج سحر است
2 . ما در اين قرن و قرن پيشين جز در موارد استثنائى با ذهنيّات و منقولات بيشتر سروكار داشتيم تا آنكه خود تفاسير را مشاهده نموده باشيم يا از نزديك ديده و احساس كرده باشيم ولى به تدريج بهسوى روشنائى و فجر طالع گام برمىداريم و از قرن سوم به بعد انشاءالله به نمونههاى عينى و عملى نيز خواهيم رسيد ولى همين سير و بررسى تاريخى نيز از اهميّت و اعتبار ارزشمندى برخوردار مىباشد چون سنگ بناى تفاسير كنونى بر شالودهء آنها پايهگذارى شده است اميد است ديگر رهروان راه قرآن ، تحقيقات ژرفتر و عميقترى را روى هركدام از اين تفاسير كه نام برديم انجام دهند ، تا بهصورت عينى و محسوس با انديشهها و ميراث بجامانده و مكتوبات آنان ، بيشتر آشنا گرديم . بمنّه و كرمه العميم .
هامش
( 1 ) رجال نجاشى ص 52 معرفى 116 .
( 2 ) معجم رجال الحديث ج 2 ، ص 30 - 31 رقم معرّفى 3499 .