« ابو محمّد حديثش معروف ، و مورد انكار قرار مىگيرد او از ضعفاء نقل مىكند جائز است كه به صورت شاهد آورده شود . » « 1 »
* توثيق او
صاحب معجم ، پس از نقل آراء فوق مىفرمايد :
ظاهر آن است ، كه او ثقه و قابل اعتماد مىباشد و گفتار نجاشى ، در مورد اضطراب در مذهب او به ثبوت نرسيده است و برفرض ثبوت مانع وثاقت او نيست و امّا اضطراب در حديث به اين معنى است كه او گاهى از مشهورين و معروفين نقل مىكند و گاهى هم از مجهول و غير معروفها ، و اين امر هم منافى وثاقت او نيست و تأييد اين مطلب گفتار نجاشى است جايى كه مىگويد : كتابهاى او به مكتب نزديك است ، و گفتار ابن غضائرى جايى كه گويد : كه او از ضعيفان روايت مىنمايد اين امر ضررى به كار نمىرساند در صورتى كه او از موثّقين روايت مىكند پس او قابل اعتماد مىباشد . « 2 »
* راوى و مروىّ عنه
او از امام كاظم ( ع ) و علىّ بن اسباط روايت مىكند و حسين بن محمّد اشعرى نيز از او روايت مىكند و به اين ترتيب احتمال داده مىشود كه او از علماء قرن دوّم و اوائل قرن سوم بوده است . دكتر شفيعى صاحب كتاب « مفسّران شيعه » از قول صاحب الذريعة گويد : « حسين بن محمّد بن عامر اشعرى قمى در كتاب خود و همچنين كلينى در كافى و ابن قولويه ( متوفى 398 ) در كامل الزيارة و شيخ صدوق در امالى از وجود چنين تفسيرى خبر دادهاند و در تفسير قمّى نيز از آن روايت شده است . » « 3 »
57 . تفسير احمد بن صبيح [ م حدود 200 ]
مؤلّف آن ، ابو عبد اللّه احمد بن صبيح اسدى كوفى از اصحاب اماميّه مىباشد ، هرچند زيديّه نيز او را ادّعا دارند مرحوم نجاشى ( ت 450 ) مىفرمايد :
« ابو عبد اللّه ، احمد بن صبيح اسدى كوفى فرد موثّقى مىباشد و زيديّه نيز او را ادّعا دارند ولى اين امر صحّت ندارد او داراى تأليفات و آثارى است كه يكى از آنها كتاب « التفسير » و ديگرى « النّوادر » مىباشد « 4 » . نجاشى با چهار واسطه از او روايت مىكند و مبدأ روايت از او را ، حسن بن علىّ بن بزيع ( برقع ) معرّفى مىنمايد .
* گفتار شيخ طوسى ( ره )
صاحب معجم رجال الحديث ، بابى را تحت عنوان احمد بن صبيح بازگشوده است و ضمن نقل گفتار نجاشى نظر شيخ طوسى را نيز آورده است و انتساب تفسير را به او تاييد مىكند ولى صاحب معجم آية اللّه خوئى راه سند تفسير او را به علت وجود ابو الفضل شيبانى و در مورد « النّوادر » به علّت وجود برخى از مجهولين ، ضعيف مىشمارد . » « 5 »
مرحوم سيد صدر صاحب تأسيس الشيعة او را به عنوان مفسّر وثقه توصيف مىنمايد و براساس فهرست نجاشى كتاب تفسير او را نام مىبرد . گويد « زيديّه نيز او را ادّعا كردهاند . » « 6 »
* راوى و مروىّ عنه
در سلسله طبقات روايتى ، او از حسين بن علوان ، و از طرفى عليّ بن الحسن بن فضّال ( متوفى 224 ه ) ،
هامش
( 1 ) رجال نجاشى ص 418 رقم معرّفى 1117 .
( 2 ) معجم رجال الحديث ج 18 ، ص 358 ش معرّفى 12507 .
( 3 ) مفسران شيعه ص 77 .
( 4 ) رجال نجاشى ص 78 ، رقم معرّفى 184 چاپ جامعه مدرّسين قم .
( 5 ) معجم رجال الحديث ج 2 ، ص 127 رقم معرفى 603 .
( 6 ) معجم رجال الحديث ج 2 ، ص 127 - 128 رقم معرفى 603 .