« كشجرة طيّبة أصلها ثابت و فرعها فى السّماء ، تؤتى أكلها كلّ حين بأذن ربّها . » « 1 »
گفتند : آرى از همين آيه و مقصود از آن را مىخواستيم بدانيم امام باقر ( ص ) فرمودند : « مائيم آن شجرهاى كه خداوند متعال توصيف فرموده است كه أصلها ثابت و فرعها فى السّماء ، و مائيم كه به شيعيان خود بهرهء علمى مىدهيم آن مقدارى كه بخواهند . » « 2 »
6 . كلامى در تفسير توحيد خدا :
« إنّ اللّه عزّ و جل كان و لا شيء غيره ، كان نورا لا ظلام فيه ، و صادقا لا كذب فيه ، و عالما لا جهل فيه ، و حيا لا موت فيه ، و كذلك اليوم ، لا يزال ابدا » الحديث . « 3 »
خداوند عزّ و جل بود درحالىكه چيزى جز او نبود ، نورى كه ظلمتى نداشت و راستى كه دروغى نداشت دانائى كه هرگز جهل و نادانى نداشت ، زندهاى كه هيچگونه مرگى در وى نبود و امروز نيز همچنان مىباشد ، و براى هميشه نيز ، همچنان خواهد بود . . . . »
استاد علّامه طباطبائى در توضيح حديث مىفرمايند :
« ازليّت حقّ سبحانه ، نه به معنى تقدّم زمانى است بلكه به معنى اطلاق وجودى است كه لازمهاش احاطهء وجودى وى ، به همهء اشياء مىباشد و بنابراين ازليّت و ابديّت و معيّت حق ، نسبت به اشياء ، به يك معنى برمىگردد و آن احاطه اطلاقى وجود او ، به همهء اشياء است . پس در نتيجه آفريدن اشياء ، پس از آنكه آفريده نشده بودند و بقاى او بعد از فناء اشياء ، موجب تغيير حال در وى نخواهد بود . و امّا تقدّم زمانى به وضوح پيوسته است كه وجود حق سبحانه بههيچوجه با زمان انطباق پيدا نمىكند و هرگز زمان با وى و با فعل وى نمىتواند همراه شود . »
توضيح نگارنده اينست كه زمان خودبهخود ، وجود مستقلّى نيست ، بلكه محصول مقايسهء وجودى ، دو موجود با همديگر مىباشد كه كدام جلوتر و كدام متأخّرتر است . فعل پروردگار در حدّ خود و در صدور خويش ، عارى از قياس مقايسهكننده مىباشد ، مقايسهها و مقارنهها ، همه معلولى از آن علّت اوليّه ، و لازمهاى از لوازم وجود علّت هستند كه احاطه وجودى و اشراف تامّ و كامل بر تمام موجودات دارد پس تقدّم وجود حقّ يك تقدّم على و فاعلى است نه تقدّم زمانى يا رتبى و غيره .
7 . خداوند متعال در سوره اسراء مىفرمايد :
« و لا تقربوا الزّنا إنّه كان فاحشة ، و ساء سبيلا » « 4 » هرگز به عمل نامشروع نزديك نشويد ، كه آن يك عمل فحشاء و نامشروع است .
امام باقر ( ع ) فرمودند : فحشاء : يعنى مصيبت و بغضاء است چون خداوند آن را با شديدترين سزا مجازات مىكند و زنا از كبيرترين گناهان كبيره مىباشد . « 5 »
8 . در تفسير آيه شريفهء « و فضّلناهم على كثير ممّن خلقنا تفضيلا » « 6 »
ما انسان را به بيشترين مخلوقات خود برترى داديم : امام باقر ( ع ) در تفسير اين آيه فرمودند :
خداوند متعال ، تمام مخلوقات خود را واژگونه و روافتاده خلق كرده است جز انسان كه او را مستوى القامه و معتدل ، خلق نموده است . « 7 »
9 . مقصود از رتق و فتق چيست ؟
عمرو بن عبيد از دانشمندان فقهى اهل سنّت به محضر امام باقر ( ع ) وارد شد و خواست او را با
هامش
( 1 ) سوره ابراهيم آيات 24 و 25 .
( 2 ) المناقب ج 4 ، ص 209 ، چاپ ذوى القربى قم .
( 3 ) عقيقى بخشايشى ، طبقات مفسّران شيعه ج 1 ، ص 169 .
( 4 ) سوره اسراء ، آيه 32 .
( 5 ) تفسير البرهان ج 2 ، ص 417 .
( 6 ) سورهء اسراء آيه 70 .
( 7 ) تفسير البرهان ج 2 ، ص 429 .