امام محمد باقر ( ع ) و تفسير قرآن
امام محمّد باقر ( ع ) از پايهگذاران علوم اسلامى و مؤسّس حوزه علميّه مدينه ، در تفسير آيات الهى ، و تشريح حقايق معنوى قرآن كريم ، نقش مؤثّر و مفيدى داشته است به حدّى كه اغلب روايات تفسيرى در ذيل آيات قرآنى ، از ايشان يا از امام همام : جعفر بن محمد الصادق ( ع ) مىباشد با توجّه به فرصت مناسب و شرايط اجتماعى و سياسى كه پيش آمده بود اين دو بزرگوار بيش از ديگر پيشوايان معصوم ( ع ) ، زمينهى فعاليّت و نشر دانش و ترويج علم و معرفت الهى را داشتهاند ، محدّثين و راويان متعدّدى مانند : محمّد بن مسلم ، زراره ، ابان بن تغلب ، و حمران بن اعين . . . و جمعى ديگر موفّق به تلمّذ و فراگيرى علوم از محضر آن بزرگواران گشتهاند به حدّى كه در طول زندگى اين بزرگواران بيش از 4000 دانشجو و جويندهء كمال در كسب علم و دانش و در مسير تربيت و تهذيب و فراگرفتن علوم اسلامى از آن دو محضر مبارك ، توفيق يافتهاند .
ازاينرو مقام شامخ و ساحت مقدّس اين پيشواى والاقدر بالاتر از آنست كه در موقعيّت علمى و تفسيرى او ، سخنى به ميان آيد چون وجود اين جويندگان و پويندگان فراوان ، خود بهترين نشان آنست كه آنان خود منبع اصلى و سرچشمهء معارف عاليه الهى و قرآنى را ، شناختهاند و به صوب آن حركت كردهاند .
« ابن نديم » در كتاب « الفهرست » در بخش معرّفى كتابهايى كه در تفسير قرآن مجيد نوشته شده است مىگويد : « كتاب الباقر محمّد بن علىّ بن الحسين ( ع ) به روايت ابى الجارود از زيديّه كه در جاى خود تاريخچهء آن را نقل و بازگو خواهيم كرد » « 1 »
مرحوم مجلسى صاحب بحار الانوار در كتاب « القرآن » تفسيرى را از امام باقر ( ره ) روايت كرده است كه مشتمل بر تفسير تعدادى از آيات قرآنى مىباشد . » « 2 »
اين بزرگوار و فرزند عالىقدرش ، مشكلات و متشابهات قرآن را با ارشاد و راهنمائى و توضيحات لازم ، در عصر خود و ديگر اعصار بازگشودهاند كه ما محض تبرّك و تيمّن و ارائهء رهنمود به بازگوئى چند
هامش
( 1 ) الفهرست ابن نديم ، بخش تفاسير قرآن .
( 2 ) بحار الأنوار كتاب القرآن .