مورد كوتاه و مختصر ، بسنده مىكنيم طالبان تفصيل را ، به كتابهاى مفصّل تفسيرى و فقه مبسوط و استدلالى اماميّه ، إرجاع مىدهيم كه سرشار از رهنمودها و ارشادات تفسيرى اين پيشواى معصوم ( ع ) و امام صادق ( ع ) مىباشد . اينك نمونههايى از آن اقيانوس بىكران تفسيرى امام ( ع ) :
1 . اميدبخشترين آيه :
قال حرب بن شريح : سمعت ابا محمّد بن علىّ ( ع ) يقول : « انّكم معشر اهل العراق تقولون أرجى آية فى القرآن
يا عِبادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ ، إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعاً
و إنّا اهل البيت ، نقول : « ارجى آية فى كتاب اللّه »
وَ لَسَوْفَ يُعْطِيكَ ، رَبُّكَ فَتَرْضى
. « 1 »
حرب بن شريح گويد : كه از امام ابو جعفر محمد باقر ( ع ) شنيدم كه مىفرمود : اى گروه مردم عراق ! شما معتقد هستيد كه اميدبخشترين آيه در قرآن مجيد ، آيهء غفران است جايى كه مىفرمايد : « اى بندگان من كه به خود اسراف ورزيدهايد از روح و رحمت پروردگار نااميد نگرديد كه خداوند تمام گناهان را مىبخشد . »
ولى ما اهل بيت معتقديم كه امّيدبخشترين آيه در قرآن مجيد آيهاى است كه خطاب به پيامبر اسلام مىفرمايد : « به زودى خداوند آنچنان به تو عطا و بخشش خواهد داشت كه خود راضى و خشنود گردى » . يقينا رضايت و خشنودى پيامبر اسلام ، كه خود معيار حقّ و باطل و شاخص احكام و طاعات و معاصى است از عفو و بخشش بيكران الهى حكايتها ، خواهد داشت .
2 . عفو و مغفرت :
قال اللّه الحكيم :
لِيَشْهَدُوا مَنافِعَ لَهُمْ
قال محمّد بن علىّ الباقر ( ع ) : ليشهدوا العفو و المغفرة » . « 2 » خداوند متعال در مورد فلسفه و حكمت حجّ مىفرمايد : « تا حاجيان شاهد منافع خويشتن باشند » امام ( ع ) فرمودند :
« مقصود آنست كه شاهد عفو و مغفرت بىكران الهى گردند . . . . »
3 . و بال اعمال :
قال اللّه الحكيم :
وَ يُرْسِلُ الصَّواعِقَ . . . فَيُصِيبُ بِها مَنْ يَشاءُ
قال ابو جعفر الباقر : « يصيب المسلم و غير المسلم و لا يصيب ذاكرا . » « 3 »
خداوند صاعقههاى خود را مىفرستد تا هركه را خواست به آن اصابت مىدهد . امام ( ع ) فرمودند :
« كه مورد اصابت مسلمان و غير مسلمان هر دو قرار مىگيرند ولى هرگز به يادكنندهء خدا ، نمىرسد . »
4 . فروافتادن در آيات خدا :
قال اللّه تعالى :
وَ إِذا رَأَيْتَ الَّذِينَ يَخُوضُونَ فِي آياتِنا
قال محمّد بن على الباقر ( ع ) : « لا تجالسوا أهل الخصومات و الأهواء ، و الكلام فى اللّه و الجدل فى القرآن ، فأنّهم الّذين يخوضون فى آيات اللّه . » « 4 »
خداوند متعال مىفرمايد : هنگامى كه آنان را كه با آيات ما فروافتادهاند مشاهده مىكنى . امام در توضيح آن آيه فرمودند : « هرگز با صاحبان خصومت و هوى ، و صاحبان آراء و نظرات مخالف با خدا و مجادل با قرآن ، نشست و برخاست نداشته باشيد چون آنان مصداق بارز اين آيه شريفه هستند كه خوض در آيات خدا مىنمايند . »
5 . شجره طيّبه :
در مناقب ابن شهرآشوب از حلبى نقل مىكند : كه جمعى به حضور امام باقر ( ع ) رسيدند و از نشانى پرسوجو نمودند كه امام ( ع ) با نام و نشان آن علامت را بيان نمود سپس فرمود : شما مىخواستيد از معناى اين آيه شريفه سؤال كنيد جايى كه خداوند متعال مىفرمايد :
هامش
( 1 ) سوره الضّحى ، آيه 5 .
( 2 ) الحج ، آيه 28 .
( 3 ) الحج آيه 28 .
( 4 ) طبقات مفسّران شيعه ص 169 .