ذاتى و افعالى خدا - كلام نفسى - نفى كلام نفس - ادلّه اشاعره بر كلام نفس و در پايان ، تفسير كامل سورهء فاتحة الكتاب . »
صد افسوس كه اين كتاب عظيم ، در همين يك جلد متوقّف شد و امّت اسلام از داشتن تفسيرى بىهمانند ، محروم ماند . چند كار پيرامون اين كتاب صورت گرفته است :
أ . ترجمه بخش اعجاز آن به فارسى ، به نام مرزهاى اعجاز ، بوسيلهء استاد ارجمند آية اللّه حاج شيخ جعفر سبحانى .
ب . ترجمه و تلخيص به فارسى ، به عنوان شناخت قرآن ، بهوسيله آقايان محترم : حجة الاسلام شيخ محمد صادق نجمى و هاشم هاشمزاده هريسى ، انجام گرفته است . « 1 »
1105 . الأمثل آية اللّه مكارم و همكاران [ چ 1413 ق ]
مؤلّف عاليقدر آن ، استاد محقّق آية اللّه مكارم شيرازى با همكارى جمعى از فضلاء و پژوهشگران قرآن در قرن چهاردهم و اوايل قرن پانزدهم هجرى مىباشند . تفسير « الأمثل فى تفسير كتاب اللّه المنزل » ، ترجمه تفسير نمونه مىباشد ، كه در بخش پيشين به معرّفى آن پرداختيم . البتّه اين تفسير ، با تجديد نظر و تكميل مسانيد و ارجاعات آن ، در كسوت نو ، ارائه گرديده است . اين تفسير يكى ديگر از رايجترين تفاسير عربى شيعه ، در عصر حاضر مىباشد كه اخيرا به زيور طبع آراسته شده است .
يكى از مظلوميّتهاى شيعه در طول تاريخ ، نداشتن زبان بين المللى اسلامى و فاقد بودن ابزار إبراز وجودى خويشتن در بين برادران و خواهران مسلمان در ممالك و مناطق مختلف اسلامى بوده است ، آنان فاقد ابزارى بودند ، كه بتوانند آنچنانكه هستند خود را نشان دهند و مكنونات قلبى خود را به ديگران نيز إعلام و آشكار سازند .
عجمت و نداشتن زبان رسمى شيعه ، يكى از عوامل مظلوميّت شيعه در اعصار گذشته بوده است ، كه در اثر عدم ابراز هويّت وجودى و مكتوم نمودن مظاهر علمى و فرهنگى خويش ، مورد تهاجم و حملات مخالفان و معاندان قرار گرفته است . انتشار تفسير « الميزان » ، به دنبال آن تفسير « البيان » ، آية اللّه خوئى به زبان عربى ، در اواخر قرن چهاردهم هجرى ، خلاء بسيار وسيعى را در اين زمينهها پر ساخت و جهان اسلام به حدود معلومات و جريانات فرهنگى و مذهبى شيعه پى برد . آنچنانكه آثار و نتايج آن در مطبوعات و مجامع علمى و كنفرانسها و ملاقاتهائى كه بين شخصيّتهاى اسلامى رخ مىداد ، آشكار و روشن گرديد و در مجلّه « رسالة الاسلام » ارگان رسمى دار التقريب بين المذاهب الاسلامية دانشگاه ، آنهمه تمجيد و تعريف از آن به عمل آورد و در اثر همين معرّفىها ، تفسير الميزان به مجامع فرهنگى و مذهبى اهل سنّت نفوذ كامل پيدا نمود . به دنبال تفسير الميزان و با بهرهبردارى از تجربيّات ارزشمند آن ، ترجمهء عربى تفسير نمونه به نام « الأمثل فى تفسير كتاب اللّه المنزل » به زبان عربى جديد ، منتشر گرديد ، كه قطعا مزايا و محاسن بسيار و افزودههائى نسبت به چاپ فارسى خود دارد ، با توجّه به ديدگاههاى تربيتى سياسى ، اجتماعى و كلامى ، كه اين تفسير دربردارد ، يقينا خلاء وسيعترى را پر خواهد ساخت و جهان
هامش
( 1 ) در شرح حال معظّمله : بيدارگران اقاليم قبله ، ص 277 - 222 ، علماى معاصرين خيابانى ، ص 162 ، ريحانة الأدب ، ج 1 ، ص 171 ؛ الأعلام زركلى ، ج 1 ، ص 302 ، مقدمة الهدى الى دين المصطفى ، ج 1 ، چاپ دوم ، نجف مكتبة الحيدرية ، 1385 ، ص 20 - 21 ، فقهاى نامدار شيعه ، چاپ كتابخانه آيتاللّه مرعشى نجفى ، ص 546 ؛ مفاخر آذربايجان ( در 5 جلد ) ، تأليف نگارنده ، چاپ نشر آذربايجان تبريز ، ج 1 ، ص 470 - 447 .