عين القضاة ميانجى همدانى
ابو المعالى عبد اللّه بن ابى بكر محمّد بن على بن الحسن بن على الميانجى از مشاهير فلسفى و عرفانى آذربايجان مىباشد . وى به سال 492 ( از يك پدر و مادر ميانجى ) در همدان تولّد يافت جدّش على بن حسن هم ميانجى است . در اين شهر بود كه پدر عين القضاة قاضى ابو الحسن على بن الحسن ميانجى را كشتند . او لقب « عين القضاة » را قبل از 28 سالگى داشته است چون احمد غزالى كه از شاگردان و مريدان او بود هروقت به او نامه مىنوشت او را با اين لقب مورد خطاب قرار مىداد .
او در فلسفه و عرفان صاحب مقام بلندى بوده و از آثار و تأليفات او « زبدة الحقائق و شكوى الغريب » مىباشد و از بررسى محتواى اين دو اثر كه اخيرا توسط دانشگاه تهران به چاپ رسيده است برمىآيد كه بر رياضيات ، علوم ادبى ، فقه ، حديث ، علم كلام ، فلسفه ، تصوّف كاملا مسلّط بوده است ( شكوى ص 14 - 16 ) .
زندگى علمى او :
در علوم ادبى به ويژه علم بلاغت و صنايع لفظى استاد بوده است خود او در مقدّمهء كتاب « شكوى الغريب » از به كار نبردن اين صنايع لفظى پوزش مىطلبد و مىگويد : « با اينكه صنايع لفظى طبيعتا دلنشين است ليكن پس از بلوغ ، من با آنها وداع كردم و به دورش انداختم پس از آنكه به علوم دينى همّت گماردم و براى پيمودن طريق تصوّف آماده گرديدم چون براى يك صوفى واقعى از سرگرفتن مطالب و دل بستن به اعمالى كه براثر رياضت آنها را ترك كرده است ، بسيار ناپسند است . » شكوى الغريب ، ص 6
او تا 21 سالگى در علم كلام بيش از ديگر علوم زمان خود تعمّق كرده است در همين دوران دربارهء موضوع مهم بعثت از مباحث علم كلام ، كتابى بنام « غاية البحث عن معنى البعث » نوشته است . تأليف اين كتاب نتيجهء درهم شكستن هيولاى تقليد و پيروزمند شدن فكر او بر مجهولات علم كلام بوده است چون از هنگام بلوغ يك نوع بحران فكرى و روحى در نتيجه حس كنجكاوى در او به وجود آمده بود كه در 21 سالگى با تأليف آن كتاب پايان