« افرازه رود » تاليف يونس مرواريد چاپ 1360 ؛ و رسالهء « ابنيه و آثار تاريخى مراغه » « 1 » تاليف عبد العلى كارنگ ، چاپ 1350
از اين شهر تاريخى سخنوران معروفى برخاستهاند كه اينك شرح حال و آثارشان از نظر خوانندگان عزيز مىگذرد :
اديب مراغهيى
العلى خان فرزند حاجى عليخان حاجب الدوله و برادر محمد حسن خان اعتماد السلطنه از شعراى عهد ناصر الدين شاه قاجار است و قصايدى در مدح اين سلطان سروده و لقب اديب الملك يافته است . هدايت در مجمع الفصحا مىنويسد :
« شبى مجمعى عظيم و ضيافتى جسيم در خانهء حاجب الدوله بر پاى كردند و از شاهزادگان و امرا و اشراف و اعيان خاصه فضلا و شعرا ، بسيارى را حاضر و به مدح حضرت اقدس زينت مجلس فزودند و بدين لقب اديب الملك را تهنيت گفتند و مورد صله و اكرام شدند »
ميرزا عليقلى خان مصور در تاريخ تلقّب او گفته :
« مصور » سر برون آورد و گفتا * اديب الملك شد العلى خان
ولادتش به نوشتهء مؤلف گنج شايگان به سال 1245 هجرى قمرى و فوتش به نوشتهء صاحب المآثر و الآثار به سال يكهزار و سيصد و دو در طهران اتفاق افتاده است .
قصيدهيى در مدح ناصر الدين شاه و تهنيت فتح هرى دارد كه قسمتى از آن ذيلا نقل مىشود :
ميان شاهان ضرب المثل بود به خبر * حديث ملكستانى و رزم اسكندر
شنيده كار نيايد ، ز ديده بايد گفت * كه ديدنى دگر است و شنيدنى است دگر
ابو الفتوح ابو النصر ناصر الدّين شاه * كه آفتاب ملوكست و انتخاب بشر
به فر شاه مسخر نمود حصن هرات * به روى ملكت بگشود از سعادت در
براى فتح هرى و دعاى دولت شاه * بر آستانهء آنان همىنهادم سر
هامش
( 1 ) - اين رساله در 64 صفحه به سال 1350 شمسى به وسيلهء ادارهء كل آموزش و پرورش آذربايجان شرقى به چاپ رسيده است .