در سبب تأليف گويد كه : « غرض راقم در تسويد اين اوراق آنست كه به قدر مقدور اشعار بلند و افكار ارجمند فراهم آيد و اينكه جمعى كثير از موزونان را ذكر نمايد » . ولى غرض اصلى وى اين بوده است كه تذكرهء عرفات العاشقين را انتحال و تلخيص كند ، و منابع و مآخذ تقى الدّين اوحدى را كلا به حساب خود بگذارد ، و در ذكر ولىنعمت خويش حق نعمت را از ياد برده او را بباد انتقاد بگيرد و بىمايه و كمتتبع قلمدادش نمايد ، چنان كه مىنويسد :
« تقى الدّين محمد الشهير به تقى اوحدى از اولاد شيخ اوحدى دقاقى بليانى است قدّس سرّه . وى از سادات حسينى بوده ، آبا و اجدادش از بليان كازروناند ، ليكن تولد و نشو و نما در اصفهان بهشت نشان شده ، مدتى در اردوى پادشاه مغفور شاهعباس صفوى ماضى ملازم ركاب بوده است . در سنهء 1015 به هندوستان آمده تذكرهيى مسمّى به عرفات كه مزخرفات بسيار در آن درج كرده تأليف نموده مشتمل بر هشتاد هزار بيت ، و باز از آن تذكرهء ديگر انتخاب كرده است مسمّى به كعبهء عرفان كه اگر به نظر نكتهسنجان دقيقهياب برسد ، مايهء مؤلف را از آن درمىيابد ، در حين تحرير اين اوراق تذكرهء مزبور در نظر اين بىشعور بود ، و اگر قصورى و اشتباهى و تكرارى در ترقيم رفته باشد جريمهاش به اوست ، چنانچه در ديباچهء اين اوراق اشاره به اين مراتب شده است ، بههرحال تقى اوحدى شعر بسيارى گفته از مثنويات و غزليات و غيره كه تفصيل آنها موجب تطويل كلام مىگردد ، و خلاصه آنكه در مثنوياتش اشعار شتر گربه « 1 » به نظر رسيد ، ديوان غزلش به نظر احقر نرسيده ، ليكن آنچه در تذكرهء كعبهء عرفان جسته جسته نوشته است ، ابيات عالى در آن ميان به نظر رسيده چنانچه بنگارش مىآيد » ؛ و چهل و دو بيت از اشعار وى انتخاب كرده است .
واله تراجم شعراى بعد از عرفات را از تذكرهء نصرآبادى و تذكرة المعاصرين
هامش
( 1 ) - دكتر نقوى پاكستانى مقصود واله را از ذكر شتر گربه كه بمعنى نامتجانس است ندانسته ، و در شمار آثار تقى اوحدى يك مثنوى هم بنام « شتر گربه » ؟ ! افزوده است ، رك :
تذكرهنويسى فارسى در هند و پاكستان ( ص 155 ) .