توضيح و تصحيح مطلب چنينست كه خواجه محمد عارف بقائى اهل بخاراست و دو تذكره تأليف كرده است كه يكى مجمع الفضلاء و ديگرى عارف الآثار نام دارد ، و تذكرهء لطائف الخيال تأليف محمد بن محمد عارف شيرازى در 1078 هجريست ، و مير ابو البقاء تفرشى شخص ديگرست و صاحب تذكرهيى ديگر .
فهرستنويسان نسخهيى ازين تذكره نشان ندادهاند ، و بنده هم در كتابخانههاى خصوصى سراغ ندارم ، آنچه مسلّمست اينست كه مير ابو البقاء تا سنهء هزار هجرى مدتهاى مديد بجمع و تأليف آن اشتغال داشته است ، چنان كه تقى الدّين اوحدى گويد :
ترجمهء مؤلف :
« سيد صحيح النسب ، فاضل با علم و ادب ، صاحب نقود كلامى در عين بىغشى ، مير ابو البقاء تفرشى از جوانان فاضل كامل صاحب طبيعت قرار دادهء زمانست ، مستجمع كمالات و مستحضر حالات آمده ، تتبع دواوين قدما و كلام حكما به قدر حالت خود كرده ، و در مراتب فضيلت جزوكشيها نموده ، از هرگونه حالتى او را بهرهيى و از هر لون شرابى او را نشئهاى هست ، طبعش در غايت وصّافى ، و درّ نظمش در نهايت شفافيست ، تذكرهيى در پيش داشت ، و مدتهاى مديد در جمع آن زحمت مىكشيد و باتمام آن سرگرم بود ، ندانستم بكجا رسانده و چه كرد و چگونه ساخت ، و او را تا بعد از تكميل سنهء الف هجريّهء در صفاهان و قزوين مىديديم و هميشه همصحبت و رفيق و يار بوديم ، گويند بالفعل در همدانست ، و هميشه با ياران همهدان در صحبت .
و له
سر شوريدهء عاشق ره بالين نمىداند * و گرنه بالش خورشيد بودى تكيهگاه من »
« عرفات ، برگ 106 مؤلف خرابات مىنويسد :
« مير ابو البقاى بقائى از سادات عالىدرجات تفرش است ، و بكمال فضل و فراست موصوف . در شهور سنهء 1025 بعد از فتح هرات كه نواب كامياب صاحبقرانى ( - شاهعباس