قاجار . . . كه چون در اتمام كتاب سفينة المحمود كه در ذكر احوال و اقوال شعراى معاصرينست . . . توفيق يافت ، در گلشن پژمردهء خيال ، خار اين مدعا دامن همت را گرفت كه شايد جوانان نو خيال و موزون طبعان تازه مقال به جهت الزام خصم در مشاعره از پى اشعارى روند كه اول و آخر آن يك حرف باشد ، پس اين مدعا را ملاحظه كرده بر حسن كتاب ازين ترتيب افزود ، . . . اين ذخيره كه درجيست پرلئالى شاهوار و جمله غزل باشد . . . آن را مسمّى بر بيان المحمود نمود ، و در ذكر شعرا بتخلص فقط و نسبت هريك بكدام بلد و فهرستى جداگانه اكتفا كرده بحشو و زوائد نپرداخت .
از اطناب مملّ و ايجاز مخلّ عرى و برى ساخت ، و از اجزاى قصائد و رباعيات و قطعات به كلى چشم پوشيد ، چرا كه اكثر عاشقان و اغلب معشوقان را بمضامين رنگين غزل حاجت افتد ، و ازين سياق نظم بمدعا نزديك گردد ، و با اين تقريب خوشترم آمد كه تمام كتاب مستطاب انتخاب غزل معاصرين باشد » .
آنگاه براى خالى نبودن كتاب از قصيده و قطعه و رباعى ، از هريك نمونهيى از ساختههاى خود در تعريف تأليف و مدح شاهنشاه در مقدمه جاى داده سپس گويد :
« . . . اين باغ پرگل و ساغر لبريز مل در اواخر سال يكهزار و دويست و چهل در كمال افسردگى و كوفته خاطرى در دار النشاط نهاوند صورت اتمام پذيرفت . . .
فهرست اسامى شعرا بطريق ايجاز اينست كه ثبت مىگردد به ترتيب حروف تهجى ، و تخلص سركار پادشاهى لا بد و اليق آن بود كه در فوق و ابتداى جمله باشد ، ليكن شاهزادگان و امرا را تمام به لحاظ حروف ياد كرديم و ديگر فرق جداگانه چون سفينة - المحمود نگذاشتيم » .
در قسمت اول اسامى سيصد تن از شعراى معاصر مندرجست كه بعضى را بنام و تخلص و مولد و موطن مذكور داشته و برخى را تا حدود بيست سطر شرح حال نگاشته است كه نمونهء بعضى از آنها مسطور خواهد شد ، و بعد از ذكر خاقان نخستين شاعر مندرج در فهرست به ترتيب حروف احمد على ميرزا برادر مؤلفست و آخرين شاعر يوسف گرجى .
تاريخ تذكره هاى فارسى ( فارسي ) — صفحة 138
مساهمون: أحمد گلچين معانى
ص١٣٨