فقام مرتجلا تغلى بداية * كمرجل القين لما حف باللهب
و جانب الراء لم يشعر به احد * قبل التصفح و الاغراق فى الطلب
ابو حذيفه مخرج را نداشت و لفظ را بسيار ناپسند تلفّظ كرد و براى اينكه به زشتى آن ، كسى پى نبرد همواره الفاظى را كه « را » در آن بود به لفظ ديگر تبديل كرد و همين كار وسعت اطّلاعات او را بر موادّ لغت رساند و شعر اخير بشّار نيز به آن اشارت دارد و قطرب گفت : « از عثمان برّى پرسيدم و اصل بن عطاء با عدد عشره و عشرين و اربعين و قمر و بدر و اربعا و محرّم و صفر و ربيع كه جز « را » در آنها نيست و بدل هم ندارد چه كرد ؟ » . گفت : « در اينباره جز شعر صفوان بن ادريس را نمىدانم :
ملقن ملهم فيما يحاوله * جم خواطره جواب آفاق » .
و از نظم اوست :
تحامق مع الحمقى إذا ما لقيتهم * و لا تلقهم بالعقل إن كنت ذا عقل
فان الفتى ذا العقل يشقى بعقله * كما كان قبل اليوم يشقى ذوو الجهل
و در سال 131 درگذشت .
غزاله :
بر وزن صحابه به معنى ماده آهو نام غزاله زن شبيب بن يزيد شيبانى است كه با شوهرش عبد الملك خروج كرد و با حجّاج بن يوسف بجنگيد و در پنج جنگ او را شكست داد و غزاله در همهء كارزارها با شوهرش بود و دليريها از خود نشان داد و در يكى از جنگها غزاله حجّاج را شكست سختى داد و شاعر در آن باره حجّاج را نكوهيد و گفت :
اسد على و فى الحروب نعامة * فتخاء تنفر من صفير الصافر
هلا برزت إلى الغزالة فى الوغى * ام كان قلبك فى جناحى طائر
و غزاله نذر كرد كه اگر به كوفه رسد در مسجد جامع كوفه دو ركعت نماز گزارد كه در ركعت اوّل آن سورهء بقره و در ركعت دوّم سورهء آل عمران بخواند و با شوهرش شبيب بامدادان به كوفه رسيدند و حجّاج در قصر دارالاماره متحصّن شد و غزاله با هفتاد تن از مردانش به مسجد جامع رفت و به نذر خود وفا كرد و داستان خروج شبيب و پايان كارش در كتب تاريخ اسلامى مسطور است .
غزالى :
با فتح و تخفيف منسوب است به غزاله از قراى طوس و از اين قريه است حجة الاسلام ابو حامد محمّد بن محمّد بن احمد غزالى « 1 » طوسى در شمار فقيهان شافعى و از مشاهير دانشمندان اسلامى و صاحب كتاب احياء علوم الدّين و كتاب الوسيط و كتاب البسيط و كتاب الخلاف و كتاب تهافت الفلاسفة و كتاب الاربعين و كتاب المنحول و المنتحل در جدل و كتاب معيار العلم و كتاب مشكاة الانوار و غير اينها . ابو حامد در طوس به كسب دانش پرداخت و ازآنجا به نيشابور رفت و از حلقهء درس امام الحرمين استفادت كرد و ازآنجا به بغداد رفت و چندى در مدرسهء نظاميّهء بغداد آموزشگر بود و پس از چهار سال از كار تدريس كنار گرفت و خاطرش به تصوّف گراييد
هامش
( 1 ) - بعضى گويند : « پدرش غزال ( پشمفروش ) بود و غزالى منسوب به پدر اوست » . و بعضى ديگر گويند :
« غزالى به زنان ريسنده كه در فروشگاه ريسندگى -