است از محدّثان اماميّه و مشمعّل به معنى مرد تيزرو و نيز شترى كه از روى نشاط راه سپرد .
مصاحفى :
منسوب است به مصاحف جمع مصحف و آن هر نوشتهاى باشد كه در ميان جلد گيرند و خصوصا در قرآن به كار رود و مصاحفى لقب كسى است كه قرآن بنويسد و آن لقب جمعى است ، از جمله : عبد الرحمن بن سالم بن عبد الرحمن كوفى مصاحفى در شمار محدّثان اماميّه . « 1 »
مصادف :
وزان موافق نام مصادف بن عقبهء جزرى و ابو اسماعيل مصادف مدنى است هر دو از محدّثان اماميّه .
مصبّح :
وزان محدّث نام ابو محمّد مصبّح بن هلقام بن علوان عجلى است در شمار محدّثان اماميّه و صاحب كتاب السنن و كتاب الجمل .
مصحّح :
وزان محدّث نام نياى ابو محمّد حسن بن علىّ بن عمر تميمى است معروف به ابن مصحّح در شمار نحويان و اديبان و متوفّاى 444 و مصحّح كسى را گويند كه مريضى را مداوا كند و يا كتابى را از اغلاط پاك گرداند .
مصعب :
وزان مصحف به معنى فحل ( نر ) و شتر و اسبى كه بر پشت آن نشستن دشوار باشد از اعلام مشهور عرب است و عامّه به غلط آن را مصعب وزان مركب خوانند و آن نام جمعى است ، از جمله : مصعب بن زبير برادر عبد اللّه بن زبير كه در راه پيشبرد دعوت عبد اللّه جنگها كرد و بالاخره در جنگى كه با عبد الملك بن مروان كرد كشته گرديد و نام ابو ذر مصعب بن محمّد بن مسعود خشنى اندلسى جيانى است و در ركب گذشت . « 2 »
مصعبى :
با همان ضبط منسوب است به مصعب و آن لقب ابو الطيّب محمّد بن حاتم مصعبى است در شمار كاتبان و شاعران و نويسندگان كه بر دو زبان فارسى و عربى تسلّط داشت و به هر دو زبان شعر گفت و وزير نصر بن احمد سامانى امّا چيزى نپاييد كه بر آن وزير دانشمند خشمگين گرديد و او را بكشت . ابو الطيّب مصعبى معاصر رودكى و هم ممدوح او بود و از نظم اوست در اغتنام فرصت و بهرهبردارى از حظوظ زندگى :
اختلس حظك فى دنياك * من ايدى الدهور
و اغتنم يوما ترجيه * بلهو و سرور
و در اصطناع معروف ( خوبى كردن ) گفته است :
و اصنع العرف إلى كل * كفور و شكور
لك ما تصنع و الكفران * يزرى بالكفور
و در نكوهش ايّام شباب ( دوران جوانى ) گفته است :
لم اقل الشباب فى كنف اللّه * و فى ستره غداة استقلا
زائر زارنا مقيم إلى ان * سود الصحف بالذنوب و ولى
مصطلقى : به صيغهء اسم فاعل منسوب است به مصطلق وزان منطبق لقب جذيمة بن سعد بن عمرو
هامش
( 1 ) - و نيز محمّد بن احمد بن موسى مصاحفى مكنّى به ابو حبيب متوفّى 351 و سلمان بن سليم ( يا مسلم ) هر دو در شمار محدّثانند ( لغتنامه / دهخدا : 43 / 538 ) .
( 2 ) - و نيز مصعب بن عبد اللّه بن مصعب بن ثابت بن عبد اللّه بن زبير بن عوام ، مكنّى به ابو عبد اللّه نزيل بغداد ، از اشرار بود و ستمكارى او بر فرزندان علىّ بن ابى طالب عليهما السّلام معروف است . متوفّى 236 ( الفهرست / ابن نديم : 123 ) .
و نيز مصعب بن عمير بن هاشم بن عبد مناف ، مكنّى به « ابو محمّد » يكى از بزرگان صحابه است ( الأعلام / زركلى : 7 / 248 ) .