جلاخ :
با ضمّ اوّل و در آخر خاى نقطهدار بر وزن گشاد سيلى است كه همهء اطراف رود را فرا گيرد و آن نام نياى محمّد بن عبد الرحمن ابن ابى ليلى يسار بن بلال بن احيحة بن جلاح انصارى است در شمار فقيهان و قاضيان و مشهور به ابن ابى ليلى و پدرش عبد الرحمن از بزرگان تابعين بود و از امير المؤمنين عليه السّلام حديث فراگرفت و جدّش يسار در شمار صحابه است و ابن ابى ليلى 33 سال در كوفه منصب قضا داشت و در سال 148 درگذشت . و چنين حكايت كنند كه كسى از ابن ابى ليلى خواست كه چيزى از مناقب معاوية ابن ابى سفيان بر او بخواند . وى در جواب گفت :
« آرى پدرش ابو سفيان با پيغمبر صلى اللّه عليه و آله بجنگيد و خود با وصىّ پيغمبر بجنگيد و مادرش جگر حمزه را بخورد و فرزندش فرزندزادهء پيغمبر را بكشت ، آيا از اين منقبت فزونتر خواهى ؟ » . و حكيم سنايى همان مضمون را نظم كرده است :
داستان پسر هند مگر نشنيدى * كه از او و سه كس او به پيمبر چه رسيد
پدر او دُر دندان پيمبر بشكست * مادر او جگر عمّ پيمبر بمكيد
او به ناحق حق داماد پيمبر بستاد * پسر او سر فرزند پيمبر ببريد
بر چنين قوم تو لعنت نكنى شرمت باد * لعن اللّه يزيدا و على آل يزيد
جلاس : با ضمّ اوّل بر وزن گشاد بنا بر ضبط فيروزآبادى در قاموس نام چند تن از صحابه است ، از جمله : جلاس بن سويد ابن صامت اوسى صحابى . گويند : « در شمار منافقان بود و از نفاق خود توبه كرد و رويتى نيكو پيش گرفت » . « 1 »
نگارنده گويد : « جلاس را با چنان ضبط در كتب لغت نيافتم حتّى در قاموس آن هم فقط در مورد نام صحابه و آنچه به نظر رسد اين است كه با ضمّ جيم و تشديد لام است جمع جالس و جليس به معنى همنشينان و يا نشستندگان و جمع را علم شخص كردن متعارف است » .
جلبه :
با فتح اوّل و دوّم و سوّم به معنى غوغا و فرياد نام جلبة بن عيّاض ليثى است از ثقات محدّثان اماميّه . و نيز نام جلبة بن حيّان بن ابحر كنانى است كه از جميل بن درّاج روايت كرد و خود صاحب كتاب نوادر است .
جلجل :
با ضمّ هر دو جيم بر وزن سنبل به معنى سبكروح . نيز خرسند به كار . نيز زنگوله و ابن جلجل كنيت سليمان بن حسان اندلسى است طبيب مخصوص هشام بن حكم بن عبد الرحمن خليفهء اموى در اندلس و مؤلّف كتاب تفسير اسماء الادوية المفرده و هم عنايتى به علوم فلسفه و تاريخ پيشينيان داشت و كتابى در تاريخ حكما نوشت .
جلفرى :
با ضمّ اوّل و سكون لام و فتح فا منسوب است به جلفر معرّب گلپر و آن نام قريهاى است در مروشاهجهان و ابو نصر محمّد بن حسن ابن علىّ بن احمد جلفرى در طبقهء فقيهان و متوفّى 463 بدان منسوب است .
جللتانى :
با فتح اوّل و ضمّ لام اوّل و سكون لام دوّم منسوب است به جللتان و آن قريهاى است
هامش
( 1 ) - و نيز جلّاس بن عمرو از صحابيان است ( لغتنامه / دهخدا : 17 / 65 ) .