براي اخراج حقي يا استيفاى حقي بر طفل ومجنون وپدر وجد طفل بالأصالة مالك
ولايت اند ووصى كه پدر وجد جهت طفل تعيين كنند صحيح است واگر وصى را اذن
دهند در وصى گرفتن جايز است واگر أو را نهى كنند از وصى گرفتن نمىتواند گرفت
وبا اطلاق خلاف است ومكاتبه صفار ( 1 ) از حضرت امام حسن عسكرى عليه السلام مؤيد جواز
است وشروط وصى هشت است أول آنكه عاقل باشد پس وصى گردانيدن ديوانه
صحيح نيست واگر بعد از آن ديوانگى به هم رسد وصايت أو باطل مىشود واگر ديوانگى أو
بر طرف شود آيا وصايت أو عود مىكند ميانه مجتهدين در آن خلاف است واگر ديوانگى أو
دورى باشد نيز در آن خلاف است أقرب آنست كه در وقت غير ديوانگى صحيح است دوم آنكه
بالغ باشد هر گاه تنها باشد پس وصى گردانيدن طفل منفرد بي آنكه بالغى را با أو ضم كند صحيح
نيست وتصرف بالغ نافذ است تا زماني كه طفل بالغ شود آنگاه هر دو شريكند سيم آنكه
مسلمان باشد هر گاه موصى مسلمان باشد پس هر گاه مسلمان نباشد يا كافر باشد
وصى بودن أو بر أطفال مسلمانان جايز نيست چهارم آنكه عادل باشد بر قول مشهور
پس وصايت فاسق باطل است واگر چه بعد از فوت موصى فاسق شود وبعضي گفته اند كه
در اين صورت باطل نمىشود پنجم اذن مولى اگر بنده شخصي را وصى كند وآيا بنده ء خود را
وصى مىتواند كرد در آن خلاف است ششم آنكه كسى نباشد كه أولى از وصى باشد چون
پدر وجد پس اگر شخصي را غير از پدر يا جد وصى گرداند صحيح نيست هفتم آنكه وصى
تواند كه از عهده وصايت بيرون آيد پس اگر عاجز باشد از تصرف به سبب مرض يا پيرى
يا آنكه سفيه باشد آيا باطل است يا صحيح وحاكم كسى را با أو ضم مىكند يا نه ميانه
مجتهدين خلاف است واگر عجز در اثنا به هم رسد حاكم شخصي را با أو ضم مىكند هشتم آنكه
صيغه ( 2 ) بگويد چون أوصيت إليك يعنى وصايت را به تو رجوع نمودم يا امر فلان
طفل خود را به تو تفويض كردم يا تو وصى منى واين شروط در حال وصيت معتبر است
تا حين فوت پس اگر به يكى از اين شروط خلل رساند وصايت باطل است ( 3 ) وبعضي گفته اند
كه در حال وصيت كافيست وبعضي برآنند كه تا حين وفات مىبايد وشرط نيست
در وصى ذكوريت پس زن وخنثى را به اجتماع شرايط وصى مىتوان گردانيد وشيخ طوسي
اجماع شيعه را بر اين نقل كرده وهمچنين بصر شرط نيست وآنچه در روايت سكونى
هامش
( 1 ) روايت مذكوره ظاهر الدلالة بر جواز نيست پس قول به منع ظاهرا أقوى است
صدر دام ظله
( 2 ) لزوم صيغه معلوم نيست صدر دام ظله
( 3 ) معلوم نيست صدر دام ظله