نظام الدّوله / امين الدّوله / مستوفى الممالك فرزند محمّد على و نوهء محمّد رحيم علّاف . زمان آغا محمّد خان ، حاكم اصفهان شد . 1221 ق مستوفى الممالك شد . 1228 به سمت وزارت استيفا منصوب شد . 1234 ق صدراعظم ايران شد و در سال 1239 ق درگذشت . گفتهاند ثروت زياد و دستگشاده او يكى از مهمترين عوامل پيشرفت او بود . استاد همايى بر آن است كه اگر اصفهان پس از صفويه آبادكردهء دو نفر باشد ، يكى اوست .
بسيارى از بناهاى خير در ايران و عراق اثر اوست . راجع به محمّد حسين خان صدر اصفهانى به اين منابع رجوع شود : مقاله مرحوم محمّد صدر هاشمى : يادگار ، ج 2 ، ش 8 ، صص 58 - 41 و مقاله عيسى اعتصام صدرى در حاشيه مقاله صدر هاشمى : يادگار ، ج 2 ، ش 10 ، صص 63 - 58 و شرح حال رجال ايران ، ج 3 ، صص 81 - 379 و تاريخ اصفهان همايى ، ج 3 ، صص 30 - 407 .
شرح
( 135 ) - قابل ، عبد الرسول : زادهء رشت . اطلاعات وفا دربارهء او مغتنم است ؛ چون در هيچيك از تذكرههاى ديگر بهجز « محك الشّعرا » ، يادى از او نكردهاند . شايد علّتش انزوا و گوشهگيرى اوست كه در نتيجهء همين سلوك با اهل طريقت در ايران و هندوستان و گريز به علوم غريبه حاصل شده بود .
( ر ك : تذكرهء خطى محك الشّعرا : محمّد صالح شاملوى خراسانى ، صص 26 - 223 [ به نقل از فرهنگ سخنوران ] )
( 136 ) - بقا ، سيّد كاظم اصفهانى : فرزند سيّد ابو القاسم حسينى بحرانى . تنها دو تذكرهء ديگر در مورد او اشارههايى دارد ؛ نخست حديقة الشّعرا كه هيچچيز اضافه بر متن وفا در آن نيست و تذكره ارزشمند ديگر « ميكده » است كه به رتبه للگى بقا ، در دستگاه شاهزاده اشاره كرده و لقب « رستم الشّعرايى » او را نيز ثبت نموده است و سپس در مورد شعرش مىگويد : « زحمت بسيار دارد و گويا مدّت العمر ، به استاد نكتهسنجى برنخورده است . » و البتّه قدرى درست مىگويد . لقب فوق را شايد از باب تهكم و تعريض بر او نهادهاند . ( ر ك : تذكرهء ميكده :
محمّد على وامق ، ش 8 ، صص 79 - 78 و نيز حديقة الشّعرا ، ص 248 ) .
( 137 ) - بيدآباد : ( ويذآباد / ويدآباد ) نام محلهاى وسيع از محلات بسيار قديمى اصفهان از قرن پنجم هجرى داراى نشانه و واقع در شمال غربى اصفهان كه هماكنون نيز بخشى از آن باقى مانده است .
( 138 ) - مير حسين خان ذغّه : با اين ضبط در منابع جستجو شد ، شناخته نيامد . تعريف وفا از او اين است ؛ « از سادات و امراى خراسان كه نادر شاه او را به حكومت و فرمانروايى اصفهان منصوب كرد . » بعيد نيست كه ذغّه تحريف واژه « غلجه » باشد . در اين صورت منظور حسين خان غايجايى باشد كه ذكر او در تواريخ زمان نادر وجود دارد از جمله ر ك :
جهانگشاى نادرى ، به كوشش سيد عبد اللّه انوار ، ص 124 ، 125 .
( 139 ) - ر ك : تعليقه ش 34
( 140 ) - تخلّف اهل يزد . . . : محمّد ولى ميرزا پس از