عزل از حكومت خراسان و مدّتى خانهنشينى و بيكارى در تهران ، در سال 1238 ق به حكومت يزد منصوب شد و حكومتش تا سال 1243 ق ادامه داشت . در واقع اينكه وفا در تذكرهء با عنوان « تخلّف اهل يزد و اعراض از وى » ياد كرده ، تخلّف اهل يزد نبود بلكه تخلّف و خيانت عبد الرّضا خان پسر تقى خان حاكم سابق يزد بود و تفصيل آن ، اين است كه شاهزاده باكفايت قاجار در سال 1243 ق خبر يافت كه در همسايگى خود ، كرمان ، حاكم آنجا - عبّاس قلى خان كه به حماقت شهره بود - تحت تأثير وزير قلّابش - محمّد قاسم خان دامغانى - و با تحركات او ، قصد و خيالاتى عليه دولت مركزى دارد . شاهزاده به سرعت حكومت يزد را به وزير و پيشكار خود ، عبد الرّضا خان ، سپرد و خود به سمت كرمان رفت . پس از چندى نايب الحكومه ، به فكر خيانت افتاد و همه خانواده چهل و شش فرزندى و كسان نزديك محمّد ولى ميرزا را جمع و از يزد اخراج كرد و حكومت را تصرّف نمود . شاهزاده در بازگشت از كرمان ، در راه نايين ، به آنها برخورد و متوجّه اين خيانت گرديد . پس به تهران رفت و شاه ، حسن على ميرزاى شعاع السّلطنه را به جاى او گمارد .
( ر ك : شرح حال رجال ايران ، ج 4 ، صص 32 - 31 و نيز باستانى پاريزى ، محمّد ابراهيم :
« قائممقام و گرفتارىهاى او در كرمان و يزد » مجله يغما ، از ارديبهشت 1353 تا فروردين 1354 )
شرح
( 141 ) - حربا ، ميرزا محمّد على حسينى قمى : در تذكرههاى ديگر و نيز در تذكرهء شاعران قم ذكرى از او به دست نيامد .
( 142 ) - اين دو بيت مشهور و طنز را كه در برخى از كشكولها و منابع قديم و جديد بدون نام شاعر مىنويسند از ابن يمين فريومدى است . ( ديوان ، تصحيح حسين على باستانىراد ، ص 400 ، قطعه شماره 361 )
( 143 ) - حكيم ، ميرزا محمّد حسن : فرزند عبد الغفّار و نوهء آقا بزرگ دانش اصفهانى ( ر ك : تعليقه ش 144 ) است . از متن تذكرهء وفا پيداست ، در حدود 1225 ق به دنيا آمده اما شرح احوالش در هيچيك از تذكرههاى آن عصر - جز مآثر الباقريّه - نيامده است .
از همين مقدار توضيحات وفا معلوم است ، در مدّت بيست سال ، ابتدا زير نظر پدربزرگش و سپس در دامان پدر ، تحصيلات معمول و عالى آن زمان را تا حدود اجتهاد ، نزد استادان عصر فراگرفته و سپس در حكمت شاگرد ميرزا على نورى ( ر ك : تعليقه ش 19 ) شده و پيشرفت شايانى كرده است .
( 144 ) - آقابزرگ دانش ، محمّد على ( ف 1233 ق ) « منابع آثار و احوال او : راوى ، انجمن چهارم و هدايت ( م ) ، ب ، صص 29 - 128 و بسمل ، بوستان دوم ، و شاملو ، ص 203 و الذريعة ، ط ( الف ) ، ص 315 و دنيلى ( ن ) ، نگارخانه چهارم و اختر ، الف ، صص 6 - 72 و خراب ، صص 62 - 61 و خرابات ، ب ، ص 70 و محمود ، مجلس سيم ، مرتبه اوّل ، صص 3 - 62 » ( نقل از فرهنگ سخنوران ) .
( 145 ) - ديوان عرفى ، طبع جواهرى ، ص 8 .