انجمن . محمّد صديق حسن خان . ص 42 ؛ صحف ابراهيم . على ابراهيم خان خليل . ص 6 ؛ فارسنامهء ناصرى . حسن حسينى فسائى . صص 1154 - 1156 ، 1171 ؛ فرهنگ سخنوران . عبد الرسول خيامپور . ص 25 ؛ فهرست نسخههاى خطى فارسى . احمد منزوى . ج 3 ص 2217 ؛ فهرست نسخههاى خطى مجلس شوراى ملى . يوسف اعتصامى ج 2 ص 1185 ؛ قاموس الاعلام .
شمس الدّين سامى . ص 780 ؛ لغتنامه دهخدا . على اكبر دهخدا . ص 1006 ؛ مجمع النفائس .
سراج الدين على خان آرزو . صص 13 - 14 ؛ مخزن الغرائب . احمد على خان هاشمى سنديلوى .
صص 220 - 222 ؛ منتخب الاشعار . مردان عليخان مبتلا . ص 31 ؛ منتخب اللطايف . رحيم عليخان ايمان . ص 69 .
( 35 )
* ص 174 مخلصاى كاشى « 1 » ( مرگ : 1150 ه . ق « 2 » )
اسمش ميرزا محمّد و اصلش از قريهء نراق « 3 » است . در زمان شاه سلطان حسين صفوى از كاشان به اصفهان آمد و مقيم شد و در همان شهر نيز درگذشت . در تذكرههاى مختلف دربارهء وى نظراتى ابراز شده است كه به شرح زير است :
شمع انجمن : قياس صحيحش منتج مضامين تازه و كلام مليحش مفيد حلاوت بىاندازه ، مرد همواره نيكوخصال بود طبعى به سخن آشنا و ميلى مفرط به شعر داشت .
نتايج الافكار : مخلص كاشانى از عالىطبعان آن ديار و از فصحاى بلاغت شعار بوده طبع متينش به تلاش مضامين تازه آشنا و كلام رنگينش به لطافت بىاندازه همنوا .
مجمع النّفائس : اكثر اشعارش به طرز سلمان و شيخ كمال خجندى و اميرحسن دهلوى است . ديوانش از ايران چهل سال است كه به هندوستان رسيده ( 1123 ه . ق ) آنچه ديده شده در بند الفاظ تازه است ، حتى در بعضى جاها بناى شعر را بر لهجه گذاشته است .
ابياتش قريب چهار هزار بيت است .
هامش
( 1 ) . در شمع انجمن ص 433 نامش مخلص قمى نوشته شده است .
( 2 ) . فهرست نسخههاى خطى فارسى ، احمد منزوى ، ج 3 ، ص 2522 .
( 3 ) . از شاعران اواخر عهد صفوى است . تذكرهنويسان او را از مردم كاشان دانستهاند ، ولى مرحوم آذر بيگدلى ، با آنكه وى را نراقى نوشته حال و كارش را در ضمن شاعران قم آورده است ، نقل از آتشكدهء آذر تصحيح حسن سادات ناصرى بخش سوم ص 1293 .