وضع شده است ، مقدمه سوم از مقدمات حكمت مخدوش است ، زيرا از منظر صحيحىها حكم و متعلق امر ، مخصوص افراد و مصاديق صحيح مىباشد و فقط در موارد صحيح وضع شده است نه اعم از صحيح و فاسد ، لذا وقتى شارع فرمود ( اقيمو الصلاة ) قدر متيقن از اين « صلاة » ، صلاة صحيح كه داراى اجزاء و شرائط است مىباشد ، بنابراين هنگام شك در جزئيت يا شرطيت چيزى ، حق استفاده از اطلاق وجود ندارد بلكه بايد به اصول عمليه رجوع كرد كه در اينجا عدهاى احتياطى و عدهاى برائتى مىشوند كه انشاء اللّه در جاى خودش خواهد آمد . « 1 »
هامش
( 1 ) - در اين قسمت ايراد و جوابها و نقض و ابرامهايى كه به اين ثمره وارد شده است بيان مىشود :
ايراد اول : اصلا ممكن نيست كه بشود به اطلاقات وارده در كتاب و سنت تمسك جست ، زيرا آن اطلاقات در مقام تشريع است نه بيان ، مانند آيه حج( وَ لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًاآل عمران - 97 ) كه در مقام بيان نيست بلكه در مقام تشريع اصل حج مىباشد ، يا آيه( إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ( عنكبوت - 45 ) كه در مقام بيان كردن خواص و آثار نماز است نه بيان كردن حقيقت صلاة ( تحقيق الاصول جلد 1 صفحه 278 و محاضرات جلد 1 صفحه 178 )
از اين اشكال بعضى به اين صورت رهائى پيدا كردهاند كه :
درست است بعضى از آيات و روايات اطلاق ندارند ، اما بعضى از آنها مثل آيه صوم :يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ كَما كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ( بقره - 183 ) اطلاق در آن مشاهده مىشود ، زيرا صوم عبارت است از امساك از اكل و شرب و چنين چيزى در آيه صوم موضوع حكم قرار گرفته است در نتيجه بنابر ديدگاه اعمىها در هر چيزى كه شك كرديم كه آيا داخل در موضوع حكم هست يا نه ، بوسيله اطلاق آيه از ميان برمىداريم ، اما بنابر صحيحى اطلاق در كار نيست . ( تقريبا مشابه اين بيان را نيز آقاى خوئى در محاضرات دارند ) ( تحقيق الاصول جلد 1 صفحه 271 و 279 و محاضرات جلد 1 صفحه 178 و 179 )
مناقشه آقاى وحيد به جواب :
اولا صيام همانطور كه در لغت آمده مطلق امساك است و اختصاص به اكل و شرب ندارد ، ثانيا آيه درصدد بيان اين مطلب هست كه صوم مختص به امت اسلام نيست بلكه در شرايع سابق نيز وجود داشته ، در نتيجه آيه در مقام بيان حكم صيام نيست كه بتوان به اطلاق آن تمسك جست ، ثالثا زمانى ما مىتوانيم به اطلاق متمسك شويم كه متكلم در مقام بيان تمام مراد خود باشد و الا حق تمسك به اطلاق را نداريم ، -