و ديگر قسم 47 ازو 48 مستحب است و نيكو ، و آن شناخت جهات 49 و طرق 50 است 51 روندگان 52 را در بر و بحر ، و آن را مىگويد ، عز ذكره :
وَ هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ النُّجُومَ 53
لِتَهْتَدُوا بِها فِي ظُلُماتِ 54 الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ « 1 » .
و قسم سيم 55 مكروه است و آن علم طبايع است به كواكب و بروج .
و چهارم 56 قسم حرام است و آن علم احكام است به سير كواكب ، و آنچه از آن باب است كه 57 آن را قياس نيست و آن علم زنادقه است .
اما 58 علم كلام را مىگويد ، عز و جلّ 59 :
وَ إِنَّ الشَّياطِينَ لَيُوحُونَ إِلى أَوْلِيائِهِمْ
60 « 2 » .
وَ إِنْ يَقُولُوا 61
تَسْمَعْ 62 لِقَوْلِهِمْ الآية « 3 »
زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُوراً
« 4 » . و آن بگداشتن 63 نصهاى كتاب و سنت است و دست به علم فلاسفه زدن است ، و از ظاهر با تكلف و بحث 64 شدن است ، و از اجتهاد به 65 استحسان عقول و هواى خود شدن است و دانستن آن جهل است و مخاطره ، و سلامت در ترك آن است ، و شافعى گويد :
العلم بالكلام جهل ، و الجهل بالكلام علم .
اما علم معاش را مىگويد :
يَعْلَمُونَ ظاهِراً مِنَ الْحَياةِ الدُّنْيا
الآية « 5 » . فاعرض عن من 66 تولى عن ذكرنا 67 الى قوله :
ذلِكَ مَبْلَغُهُمْ مِنَ الْعِلْمِ
« 6 » و آن علم كسبها است به دانش و رغبت ميان عامهى خلق ، كسبى است 68 به علم و كسبى است ( 68 ) به حرص و آن علم عادت 69 است . شرح علم حقيقت جايى ديگر فراگفته آيد 70 .
انشاءاللّه تعالى .
5 - اما سهل 71 تسترى گويد 72 كه : علم سه است :
علم باللّه و بامر اللّه و بايام اللّه ، و اصل اينايد و ديگر فرع 73 .
وَ أُولُوا الْعِلْمِ
« 7 » و يعلمون فعلموا ، فاعلم 74 . علم باللّه للعلماء العارفين و هو بالوجود .
وَ عَلَّمْناهُ مِنْ لَدُنَّا عِلْماً
« 8 » . او كه 75 اين داند عارف است و اين به وجود ياوند 76 و بامره للعلماء
هامش
( 1 ) قرآن ، انعام / 97 .
( 2 ) قرآن ، انعام / 121 .
( 3 ) قرآن ، منافقون / 4 .
( 4 ) قرآن ، انعام / 112 .
( 5 ) قرآن ، روم / 7 .
( 6 ) قرآن ، نجم آيات 29 و 30 .
( 7 ) قرآن ، آل عمران / 18 .
( 8 ) قرآن ، كهف / 65 .