5 . تربيت و آزاد سازى :
هنگام ظهور اسلام ، بردگى در سراسر جهان آن روز - حتى در مهد تمدن آن زمان
يعنى يونان و روم - رواج داشت ، و چون لغو و از بين بردن كامل چنين پديدهء گسترده اى به
يك باره مقدور نبود ، اسلام از راههاى مختلفى زمينهء لغو تدريجى آن را فراهم ساخت .
بدين ترتيب كه از يك طرف راههاى برده گيرى را تقليل داده و آن را محدود ساخت . از
ديگر سو ، آزاد سازى بردگان را كفارهء بسيارى از گناهان و خطاها و ترك عمدى يا
غير عمدى واجبات عبادى مانند كفارهء خوردن روزه و . . . قرار داد و از اين رهگذر وسايل
آزادى آنان را فراهم ساخت . از طرف سوم پيامبر اسلام به مسلمانان توصيه كرد كه با
بردگان ( همچون عضوى از خانواده ) رفتار انسانى داشته باشند و دستور داد صاحبان
بردگان از غذاهايى كه خود مى خورند و از لباسهايى كه خود مى پوشند ، به آنان نيز بدهند .
از اين گذشته ، آزاد كردن بردگان را آنچنان داراى ارزش و ثواب و فضيلت معرفى كرد
كه در روايات ما بسيارى از اعمال صالحه ، از نظر كثرت ثواب و فضيلت ، به آزاد كردن
بردگان تشبيه گشته و از اين طريق ، مسلمانان به اين كار تشويق شده اند . مجموع اينها
ديدگاه اسلام را در مورد بردگى و آزاد سازى روشن مى سازد .
" على بن طاووس " مؤلف كتابهاى معروف طرائف ولهوف ( 1 ) و شصت اثر ماندگار ديگر ،
ضمن اعمال ماه رمضان مىنويسد :
" على بن الحسين ( عليه السلام ) شب آخر ماه رمضان بيست نفر برده ( يا اندكى بيشتر يا كمتر ) را
آزاد مى ساخت و مى گفت : خداوند در هر شب رمضان ، هنگام افطار هفتاد هزار نفر از اهل
دوزخ را از عذاب آتش ، آزاد مىكند ، و در شب آخر به تعداد كل شبهاى رمضان آزاد كرد و
مى گفت : " دوست دارم خداوند ببيند كه من در دنيا بردگان خود را آزاد مى سازم تا بلكه مرا
نيز در روز رستاخيز از آتش دوزخ آزاد سازد " .
هامش
1 . خوشبختانه اين دو اثر نفيس ، توسط شادروان داود الهامى واينجانب ترجمه ، و از سوى
انتشارات اسلامى ( نويد اسلام قم ) چاپ ، و در تيراژ بسيار وسيع صد هزارى انتشار يافته است .