فصل اوّل إعراب ومعنى لغوى واصطلاحى اهْدِنَا
كلمهء إهدنا ، فعل أمر است كه بمعنى درخواست ودعاء آمده ومبنى بر وقف وفاعل آن ضمير موجود وپنهان در آن ميباشد كه در مآل خداوند تعالى بوده وهمزهء اوّل آن مكسور وموضع نون والف در آخر إهدنا نصب است ؛ زيرا مفعولبه وصراط نيز در اين آية مفعول ثاني ميباشد ، پس اللّه فاعل فعل إهدنا بوده واگرچه أمر است ، امّا بمعنى دعا بكار رفته وأمر ودعا در صورت يكى ودر معنى متفاوتند ؛ زيرا مرتبهء آمر برتر از مأمور بوده وچون اين مرتبه در شأن بنده نسبت بخدا ومولاي هستىبخش خود نميباشد ، بنابراين ، دنائت وجود وپستى شأن ورتبهء أو مقتضى درخواست از وجود أعلى يا حقيقت مطلقهايست كه مبدء صورت وجود بكلّ ممكنات ميباشد ، واين درخواست را در معاني وكاربرد فعل أمر ، بدعاء از حضرت واجب الوجود ومعبود حقيقي تعبير كردهاند ؛ چنانكه اگر آمر نسبت بمأمور در رتبه متساوي باشد ، آنرا سوآل يا خواهش نامند واگر پستتر از مأمور باشد ، امر را در معنى دعاء نسبت بخدا ، والتماس نسبت به مأمور انساني بكار بردهاند ؛ وبهمين جهت فعل امر در معاني تأديب واثبات والتماس ودعاء واحتقار وايجاد وارشاد وتعجيز واكرام وتسخير وتمنّى وعجب بودن وتسويه واهانت وترقيه وانداز يا ترساندن وتهديد واباحه وندب يا استحباب وإخبار واختيار وامر بصورت خبر وخبر بصورت امر وايجاب وامتنان نيز آمده ومثالهاى اين معاني در قرآن حكيم وأحاديث واخبار بسيارى استعمال شده است كه در اين مقولة مورد استفاده نبوده وبايد آنها را در مبحث امر از علم أصول فقه مورد مطالعه قرار داد ؛