الصّخرة الصّماء في اللّيلة الظّلماء » يعنى خزيدن بسيار آهستهء شرك خفى در نفس وقلب امّت من ؛ همانا از خزيدن مورچهاى سياه بر تخته سنگى خارا وآنهم در شبى تاريك وسياه ، پنهان ونهانتر است ؛ پس دارندهء شرك وگونههاى كفر خفىّ وأخفى ، كمتر امكان مقابله ونابود كردن آنرا بدست خواهد آورد ، زيرا نميداند كه در خفاياى قلبش چگونه شرك يا كفرى ريشه دوانده است ، تا در مقام اخلاص ويا تخليص قلب برآمده وخفاياى ضمير خود را از شايبهء آن پاك كند ؛ وبهمين دليل بهراندازه بينش آدمي از سراير وبواطن وجدان خود بيشتر گردد ، بضعف خود از ستردن آلودگيهاى باطني بيشتر پى برده وباستمداد واستعانت از حضرت حقّ توجّهى كاملتر خواهد كرد ، وبهمين ملاحظه شيخ عارف ، عطّار نيشابورى فرمايد :
مىپندارى كه ، جان توانى ديدن * اسرار همه جهان ، توانى ديدن
هرگاه كه ، بينش تو ، افزون گردد * كورىّ خود ، آن زمان توانى ديدن
پس صفت اخلاص كمتر نصيب هركسى خواهد شد ؛ ولذا اخبارى متعدّد از حضرات معصومين - سلام اللّه عليهم أجمعين - در مجامع روايى شيعه منقول است كه اين فقير به آوردن برخى از آنها بسنده ميكنم .
در باب اخلاص از كتاب وافى « 1 » فيض كاشاني - عليه الرّحمه - از أبى عبد اللّه ، حضرت صادق عليه السّلام روايت شده است كه فرمود
« حَنِيفاً مُسْلِماً »
در آيهء قرآن ، يعنى :
خالصا مخلصا ، ليس فيه شيء ء من عبادة الأوثان .
بارى ، چون كمتر امكان رهايى از كيد شيطان وفرار از دام إبليس ، براي غير معصومين دست ميدهد ، بنابراين ، كمتر عبادتي بطور خالص از شوائب ومخلصا لوجه اللّه براي آدمي فرآهم آمده ودستخوش وساوس اهريمنانهء نفس امّاره قرار نميگيرد ، وناظر بدين معنى است كه مولى الموحّدين علىّ عليه السّلام فرمود : « طوبى لمن أخلص للّه العبادة وادّعاء ولم يشغل قلبه بما ترى عيناه ، ولم ينس ذكر اللّه بما تسمع أذناه ولم يحزن صدره بما اعطى غيره » ومرحوم فيض در تفسير كريمهء :
« إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ »
در كتاب وافى « 2 » بنقل از معصوم آورده است : « القلب السّليم الّذى يلقى ربّه وليس فيه أحد سواه » پس هر قلبي كه در آن شرك يا شكّى باشد ، از درجهء اخلاص ساقط بوده ومراد از
هامش
( 1 و 2 ) - كتاب الوافي ، المجلّد الرّابع ، از انتشارات كتابخانهء امام أمير المؤمنين ( ع ) أصفهان ، 1406 هجرى قمري .