فصل دوّم در اخلاص وحقيقت آن
خلص الشّيئى يخلص خلوصا وخالصا ؛ يعنى چيزى از آلودگى پاك ويا آب صافي شد ونيز نجات يافتن از تلف وبسلامت ماندن وبپايان رساندن كارى ، وخلاص شدن از آن وبمعانى ديگر مانند فارغ آمدن از امرى ونجات يافتن از حبس يا گرفتارى ومجرّد شدن از هر ناپاكى ، مانند ناب وبىغش بودن طلا يا نقره از فلزّات ديگر بكار رفته است .
امّا خالص بمعنى پاك بودن از آلودگى وصافي بمعنى پاك كردن آب از شوائب آمده واخلاص مسلمانان ، تبرّاى آنان از تشبيه صرف يهود وتثليث نصارى است ، چنانكه در كريمهء مباركه آمده :
وَنَحْنُ لَهُ مُخْلِصُونَ
- و
مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ *
ونيز آياتي مانند :
« لَقَدْ كَفَرَ الَّذِينَ قالُوا إِنَّ اللَّهَ ثالِثُ ثَلاثَةٍ »
و
« أَخْلَصُوا دِينَهُمْ لِلَّهِ »
و
« إِنَّهُ كانَ مُخْلَصاً »
وبتعبير ديگر اخلاص يعنى تبرّى از هرگونه آلودگى در دين وعقيدة ، وتوحيد حقيقي از هر شائبه شرك وريا وآفاتى ديگر همانند حبّ جاه ورياست ومقام وزينت وشهوات وآلايشهايى ديگر در دين خدا واعتقاد انسان ، چنانكه در كريمهء قرآني نازل است :
« أَلا لِلَّهِ الدِّينُ الْخالِصُ »
كه امر حضرت حقتعالى بدان بوده وفرمايد :
وَما أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ
وبرحسب حكايت از زبان إبليس پرتلبيس آمده است :
« فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ ، إِلَّا عِبادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ »
واز قول معصوم عليه السّلام منقول است : « من أخلص للّه أربعين صباحا ، جرت ينابيع الحكمة من قلبه على لسانه » پس هر خواهندهء قربى بحضرت حقتعالى ، بدون هرگونه غرض وچشمداشتى از حيث ترفيعات دنيوي ولذّات اخروى ، در آنچه قصد رسيدن بدان را دارد ، مخلص ناميده شده واعمال أو در نيل بدين