باب سوّم در حكمت عملي قرآن يا علم الأخلاق
چون حكمت عملي يا علم الأخلاق قرآن حكيم ، بسيار دلانگيز وقابل تحقيقات عميق ووافى است ؛ بنابراين ، فصل مورد نظر را به بخشهايى مختلف تقسيم كرده ودر هر بخش علاوة بر مباحث حكمي وعلمي مختصر به آوردن آيات استشهادى ومستندات قرآني ميپردازم ؛ وخوانندهء محقّق را بمطالعهء آخرين مقصد وفوائد وغرر شرح كبير اين مؤلّف بر شرح وحواشي منظومهء حكمت حكيم متألّه ؛ حاجّ ملّا هادي سبزوارى - اسكنه اللّه تعالى في غرفات الجنّة - موسوم به « حكمتنامه » رهنمونى وهدايت ميكنم :
مقدّمه - در تعريف حكمت عملي واقسام آن :
در فصل سوّم از باب اوّل بتعريف نظري وعملي حكمت پرداخته آمد وفرق بين ايندو را با شواهد قرآني وآيات الهى بيان كرديم وتكرار آنها در اين فصل جز به اختصار موردى ندارد ، ولذا بايد دانست :
حكمت عملي عبارت از مباشرت در أمور خير براي تحصيل هيأت راسخهء نفساني در استعلاء وكسب سعادت جاويد در دنيا وآخرت ميباشد ؛ وبهمين دليل بايد آنچه در حكمت نظري معلوم گرديده ودر صحّت آن ترديدى نباشد ؛ با عمل مقرون افتد تا نفس آدمي بمرتبهء راضى ومرضىّ رسيده وبپروردگار خود رجوع كند ، وچون در اينصورت اخلاق انسان متّصف واضافه به اللّه ميگردد ؛ حكمت عملي موجب تخلّق به اخلاق اللّه شده وبغايت حكمت كه عبارت از انتقاش نفس از صورت كماليّه ونظام وجود ميباشد رسيده است ؛ واين مرتبه همان معنى قول شيخ الأنبياء إبراهيم خليل است كه گفت :
« رَبِّ