موسوم به « معترك الأقران في اعجاز القرآن » ميگويد : دانشمندان ما بتصنيف كتبي بسيار در اعجاز قرآن پرداخته وبرخى از آنان تا هشتاد وجه در معجزه بودن قرآن تحقيق كردهاند ؛ وبرخى از آنان ، مانند علىّ بن عيسى رمّانى وزملكانى وخطّابى وفخر رازي وابن سراقه وباقلانى وغير از اينان در وجوه اعجاز قرآن ؛ غور وبررسى نمودهاند ؛ ليكن سخن وتحقيق صواب اينستكه وجوه اعجاز قرآن را حدّ ونهايتى متصوّر نيست .
[ 15 - علّامهء حيصى ، معروف بقاضى عياض ]
15 - علّامهء حيصى ، معروف بقاضى عياض در تأليف لطيف خود موسوم به « الشّفاء بتعريف حقوق المصطفى » گفته است : اگرچه منكران ومعاندان قرآن ، پس از شنيدن آن بانكار وعناد خود درافزودند ؛ ليكن سرانجام در مقابل فصاحت كلام ونوع بلاغت غيرمعتاد ودگرگونهء قرآن سر تعظيم وتكريم فرود آورده ويكى از دهات عرب بنام وليد بن مغيره ، آنگاه كه آيهء
« إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسانِ »
را شنيد گفت : بخدا سوگند كه بشر نميتواند سخنى بدين حلاوت ودلنشينى بگويد ، وأبو عبيد نيز ميگويد يكى از اعراب ، از مردى شنيد كه ميخواند :
« فَاصْدَعْ بِما تُؤْمَرُ »
پس سجده كرد وگفت براي فصاحت اين كلام بسجده پرداختم واصمعى گويد از كنيزى سخنى فصيح شنيدم ؛ بدو گفتم از اين سخن فصيحتر سراغ دارى ؟ . در پاسخ گفت : چگونه قول مرا در مقابل اين گفتهء الهى فصيح ميدانى وسپس اين آية را تلاوت كرد
« وَأَوْحَيْنا إِلى أُمِّ مُوسى أَنْ أَرْضِعِيهِ »
وديگرى از مردى اين كريمهء قرآني را شنيد :
فَلَمَّا اسْتَيْأَسُوا مِنْهُ خَلَصُوا نَجِيًّا
آنگاه گفت : شهادت ميدهم كه هيچ مخلوقى قادر به آوردن كلامي تا بدين حدّ فصيح نميباشد .
[ 16 - موارد ديگر از اعجاز قرآن ]
16 - ديگر از موارد اعجاز قرآن ، عدم تحريف وتغيير نيافتن آن است كه تا روز رستاخيز باقي مانده وامكان تحريف آن نيست ؛ زيرا خداوند در اين معنى فرموده است :
« نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ »
وحال اينكه هيچ كلام وتصنيف وتأليفى تا قيامت باقي نخواهد ماند وهيچ معجزهاى از أنبياء ورسل از وصف خلود وپايندگى آنهم تا قيامت بهرهمند نيست .
[ 17 - موارد ديگر از اعجاز قرآن ]
17 - معجزهء ديگر كلام اللّه ، عبارت از سهولت حفظ وذكر آنست ، بطوريكه در قرآن نازل است :
« وَلَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ » *
بطوريكه هر كودكى ميتواند آيات بسيارى از آنرا در ياد خود نگه داشته وگاهى تمامى قرآنرا محفوظ دارد ، ومهمتر اينكه حافظان قرآن از مرض فراموشى وحمق وبلاهت وغيره در امانند ؛ وبطور كلّى از دستبرد اينگونه