زدنى ؟ فقال : صل صلاة مودع ، فان فيه الوصلة و القربى . فقال زدنى ؟ فقال :
استحى من الله استحياءك من صالحى جيرانك ، فان فيها زيادة اليقين .
[ ( ترجمه ) ]
روايت شده است كه : مردى به محضر رسول اكرم ( ص ) آمده و عرض كرد : يا رسول الله مرا موعظت فرما ؟ فرمود : هرگز غضبناك مباش ، زيرا در غضب نزاع كردن است با پروردگار متعال . عرض كرد زياد كن در موعظت من ؟
فرمود : پرهيز كن از هر چيزى كه محتاج به عذر خواهى است ، زيرا كه در آن شرك پنهانى است . عرض كرد يا رسول الله زياد كن ؟ فرمود : نماز بگزار چون كسى كه توديع مىكند ، زيرا در چنين نمازى قرب و وصلت به پروردگار متعال است .
عرض كرد يا رسول الله زياد كن در موعظت ؟ فرمود : شرم و حياء كن از پروردگار متعال آنچنان كه از همسايه و رفيقت حياء مىكنى ، زيرا اين معنى موجب زيادى معرفت و يقين خواهد شد .
[ ( شرح ) ]
غضب بيرون رفتن از حال اختيار است كه نفس انسان روى احساسات تحت تأثير موضوعى قرار گرفته و بدون توجه به وظائف بندگى و در نظر گرفتن رضاى پروردگار متعال قولا يا عملا اظهاراتى بنمايد . غضب حالت دفاعى دارد ، و چون از اعتدال و ميزان عقل خارج مىشود ، مذموم و نامطلوب واقع شده ، و صورت ستيزه كردن با حقيقت و منازعت با پروردگار متعال پيدا مىكند . آدمى در حال غضب ممكن است چنان طغيان و تجاوز كرده ، و خداى عزيز را از ياد ببرد كه بزرگترين جنايت و عصيان را مرتكب شود . و اما آن عملى كه محتاج به عذر خواهى است : اين رقم از اعمال دو خصوصيت پيدا مىكند ، اول قبيح و ممنوع و نامشروع بودن آن عمل . دوم پنهان داشتن و ستر و مخفى كردن از مردم . و اين دو خصوصيت ملازم با ريا است ، يعنى خود را نيكو نشان دادن و اعمال زشت خود را پوشانيدن ، و اين معنى همان شرك خفى است .
و اما صلاة توديع : در جايى كه براى بقاء و ادامهء زندگى انسان تعهدى نبوده ، و در هر ساعت احتمال فرا رسيدن اجل داده مىشود ؛ بهتر است هر بندهء با حقيقتى موقع نماز كه وقت تشرف به حضور پروردگار متعال و وعده گاه راز و نياز و عرض ادب است ، مانند
مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة ( فارسي ) — صفحة 321
مساهمون: المنسوب للإمام الصادق ( ع )
ص٣٢١