و جمعى از ياران پيغمبر اكرم ( ص ) صمت اختيار كرده و گاهى آه بلندى چون تنفس آدم مهموم از سينه مىكشيدند ، و مانند اشخاص مريض حرف مىزدند .
و تنها سبب و منشأ هلاكت و نجات مردم از جهت حرف زدن و صمت مىباشد .
پس خوشا به حال آن كسى كه توفيق معرفت سخن سالم و صالح و سخن معيوب و ناصواب را پيدا كرده ، و به فوايد و آثار پسنديدهء صمت آگاه باشد ، و اين مقام مخصوص حضرات أنبياء و روش صالحين و أولياء است . و اگر كسى ارزش و مقدار تأثير كلام را فهميده باشد ، صمت را شعار خود قرار داده ، و بدون دقت و تفكر سخن نمىگويد . و كسى كه اطلاع و احاطه پيدا كرده است بر آثار لطيف و خصوصيات دقيق صمت ، و صمت را نگهبان أمين اسرار و حقائق قلبى خود قرار داده است ، البته كلام و سكوت چنين آدم ، عبادت خواهد بود . آرى چنين شخصى براى خدا و در راه خدا سخن مىگويد ، و براى خدا و به قصد خالص و روى صلاح خاموشى مىگزيند ، و به هر حال به وظيفهء الهى خود عمل مىكند ، و با نهايت دقت مراقب و متوجهء حق و روحانيت و وظيفه است ، و اين عبادت و بندگى را به جز پروردگار متعال كسى آگاه نيست .
[ ( شرح ) ]
تشخيص سخن گفتن كه آيا موافق رضاى پروردگار متعال است ؟ و آيا بر خلاف هوى و هوس و خودنمايى است ؟ و آيا به منظور اظهار حق و روى اخلاص در نيت است ؟ و آيا به مقتضاى عقل و روحانيت است يا به اقتضاى ميل و خواهش نفسانى ؟ و آيا موجب نورانيت قلب خواهد شد يا موجب كدورت و ظلمت ؟ و آيا به صلاح دين و شرع است يا به ضرر دين ؟ كار هر كسى نيست و انبياء و اولياء و آنان كه دلهاى منور و پاك دارند مىتوانند اين قسمتها را تشخيص داده ، و از عهدهء اين موضوعات به خوبى برآيند . و بايد افراد متوسط تا مىتوانند كمتر سخن گويند ، و پيش از سخن گفتن اگر چه يك جمله و بلكه يك كلمهء آرى يا نه باشد ، مختصر تأملى نمايند ، يعنى متوجه باشند كه حرفى كه مىخواهند بزنند ، روى خود نمايى و هواپرستى و يا اهانت به ديگرى و تحقير و يا به مقتضاى حسد و خود بينى و ساير صفات ذميمهء نفسانى صورت نگيرد .
مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة ( فارسي ) — صفحة 120
مساهمون: المنسوب للإمام الصادق ( ع )
ص١٢٠