وقتى در موقعيت اعراب خاصى قرار مىگيرند ، به مقتضاى اعراب و مخالف با رسم كلمه تلفظ مىشوند و سخن فراء با اين مطلب تأييد مىشود كه اين كلمه در مصحف تاشكند با الف نوشته شده يعنى به صورت « و الجار ذا القربى » .
يازده مورد از موارد اختلاف ميان مصاحف ، در اين روايات تكرار شده است . هفت حرفى كه مصاحف اهل مدينه با مصاحف اهل عراق اختلاف دارند با مصاحف شام مطابق هستند ( شمارههاى : 2 ، 3 ، 4 ، 5 ، 6 ، 7 ، 8 ، 9 ، 10 ، 11 ، 12 در مقابل شمارههاى : 14 ، 17 ، 18 ، 26 ، 30 ، 32 ، 35 ، 36 ، 39 ، 40 ) و مىبينيم كه شماره 29 كه از جمله مواردى است كه مصحف اهل شام با مصاحف اهل عراق مخالف است ، با شماره 47 كه از موارد اختصاصى مصحف اهل مكه است مطابق مىباشد . هچنين شماره 23 را تنها ابو عبيد ذكر كرده و نيز شماره 33 از موارد اختلاف ميان مصاحف عثمانى نيست ، زيرا كه قرائت ابن عامر و كسايى اننا لمخرجون و قرائت بقيه ا انا به صورت استفهام « 1 » هر دو موافق خط مصحف هستند .
همچنين شمارههاى ( 28 ، 29 ، 42 ، 43 ، 44 ، 56 ) را مىتوان از وجوه مخالفى كه جايز است به شمار آورد ، چون در پنج مورد اول اختلاف در اثبات و يا حذف الف است كه نماينده فتحه بلند مىباشد و مورد ششم مربوط به اثبات يا حذف ياى آخر كلمه است و چنين چيزهايى در رسم عثمانى زياد است ، و بايد بدانيم كه شماره ( 21 ) را ابو عبيد
تَتَذَكَّرُونَ
با دو تاء نقل كرده « 2 » و اين در حالى است كه دانى در روايتى كه از ابو عبيد نقل مىكند آن را ( يتذكرون ) با ياء و تاء مىآورد . « 3 » و نيز او مىگويد كه ابن عامر اين حرف را ( يتذكرون ) و غير او آن را ( تذكرون ) بدون ياء خوانده است . « 4 » ولى ابن مجاهد هر دو روايت را ذكر كرده و گفته است : « ابن عامر چنين مىخواند : ( قليلا ما يتذكرون ) با ياء و تاء ، و از او دو تاء هم نقل شده است » « 5 » .
مجموع آنچه كه در روايتهاى گذشته آمده ، پنجاه و هشت مورد است كه يازده مورد
هامش
( 1 ) دانى : التيسير ، ص 169 .
( 2 ) فضائل القرآن ، لوح 45 .
( 3 ) بنگريد به : المقنع ، ص 111 و ابن ابى داود : ص 45 .
( 4 ) التيسير ، ص 109 و بنگريد به : ابن الجزرى : النشر ، ج 2 ، ص 267 .
( 5 ) . السبعه ، ص 278 .