آن تكرارى است و يك مورد را فقط ابو عبيد ذكر كرده و هفت مورد را هم مىتوان از موارد مخالف جايز به حساب آورد و بنابراين سى و نه مورد باقى مىماند كه در آنها اختلاف فقط در زيادت و نقصان يك حرف است ، مانند زيادت و نقصان الف و واو و لام و هاء و فاء و ياء و نون و ميم و دال ، و يا در جايگزينى يك حرف در مكان حرف ديگر است ، مانند تبادل فاء و واو و يا الف و واو يا الف و ياء و يا واو و يا كاف و هاء و يا با تغيير محدودى در شكل كلمه است همانگونه كه در شماره 27 آمده و اختلاف به سطح اختلاف در كلمه نرسيده مگر در دو مورد ( شمارههاى 11 و 46 ) و در هر دو حالت كلمه اختلافى از دو حرف ( هو و من ) تشكيل شده است .
دانشمندان علم رسم و قرائات درباره علت وجود اين حروف مختلف سخن گفتهاند .
ابو عبيد پس از ذكر روايتى كه اندكى پيش نقل كرديم ، مىگويد : اين حروفى كه در مصاحف شهرها به صورتهاى مختلف آمده ، مانند حروف زايدى نيست كه مخالف خط باشد چون اينها همگى در ميان دو لوح مصحف قرار دارد و همگى از روى نسخه امام است كه به دستور عثمان نوشته شده و به هر شهرى نسخهاى از آن فرستاده شده است و با اين وجود اختلاف در يك كلمه كامل و يا در يك سطر نيست بلكه اختلاف در حرف واحدى از حروف معجم مانند واو و هاء و الف و مانند آنهاست مگر در يك حرف كه در سوره حديد است و آن ( فان اللّه الغنّى الحميد ) كه اهل عراق كلمه ( هو ) را اضافه دارند و جز اين موارد ديگر به همان صورت است كه به شما نشان داديم و كسى حق ندارد چيزى از آن را انكار نمايد ، و شك نيست كه از نظر ما همه آنها كلام خداست و بنابراين ، خواندن نماز با آنها درست است . « 1 »
مهدوى در اين باره گفته است : « اينكه عثمان و همفكران او از اين امت اين اختلاف را در نسخههاى نوشته شده به جاى گذاشتند چون مىدانستند كه اين موارد همگى به صورتى است كه قرآن نازل شده و لذا آن را به جاى گذاشتند تا اينكه هر گروهى مطابق با روايت خود بخوانند » « 2 » .
هامش
( 1 ) بنگريد به : فضائل القرآن ، لوح 46 و دانى در المقنع بعضى از سخنان ابو عبيد را نقل كرده و بنگريد به : باقلانى : ص 394 .
( 2 ) هجاء مصاحف الامصار ، ص 121 .