جهت بود كه ياء وقتى ساكن باشد و در آخر حروف قرار گيرد ، ثقيل مىشود و لذا حذف مىگردد . و كسى كه ياء را حذف نمىكرد آن را مطابق با اصل و بناى كلمه مىدانست .
همين مطلب دربارهء يايى كه ما قبل آن نون نباشد نيز صادق است .
از همه اين مطالب روشن مىشود كه در رسم الخط عثمانى هر كجا كه علامت كسره بلند در آخر كلمات حذف شده به جهت مطابقت با تلفظ كلمه است كه آن علامت حذف و يا كوتاه شده است ، خواه در حال وقف و يا در حال وصل . و اين بر اساس قاعدهاى است كه مىگويد : اصل در كتابت مطابق بودن آن با تلفظ است . ولى بايد بدانيم كه اين قاعده كليت ندارد ، زيرا در بعضى از كلماتى كه آخر آنها ياء است خواه جوهر كلمه باشد يا زايده باشد ، علامت ياء حذف نشده و اين در چهل مورد است « 1 » كه در بعضى از نظاير آنها در جاهاى ديگر علامت كسره حذف شده است و شايد اثبات علامت كسره بلند در اين گونه موارد ، مطابق اصل انجام شده است كه يا آن حرف نماينده يك كلمه بوده و يا جزئى از يك كلمه بوده و يا در تلفظ اثبات مىشده است .
از چيزهايى كه دلالت مىكند بر اينكه حذف علامت كسره بلند براى مطابقت با تلفظ بوده ، اين است كه اين مطلب از پيشوايان علم قرائت روايت شده و بعضى از آنها هم در حال وصل و هم در حال وقف حذف مىكردند و بعضى ديگر در حال وصل اثبات مىكردند و در حال وقف حذف مىنمودند ، برابر با تفصيلى كه در اين زمينه وجود دارد « 2 » .
دوم : علامت ضمه بلند
نگارش عربى علامت واو صامت را ( و ) براى نشان دادن ضمه بلند ( واو مد ) به كار گرفته است ، همان گونه كه علامت ياء را - به طورى كه گفتيم - براى نشان دادن كسره بلند به كار گرفته بود . پيش از اين اشاره كرديم كه به كار گيرى دو علامت ياء و واو در نشان دادن كسره و ضمه بلند در كتابت آرامى ، در يك دوره حادث شده است و كتابت عربى اين روش را از طريق كتابت نبطى به ارث برده است و لذا بايد توجه كنيم كه به كارگيرى اين دو
هامش
( 1 ) دانى : المقنع ، 46 - 45 .
( 2 ) بنگريد به : مكى : الكشف ، ج 1 ، ص 331 و دانى : التيسير ، ص 70 - 69 و ابن جزرى : النشر ، ج 2 ، ص 179 و بعد .