لغت عربى بعضى از تركيبها ناخوشايند است ، مانند ناخوشايند بودن محافظت بر حركت بلند در يك مقطع بسته ، و اين ناخشنودى نقش مهمى در شكل گيرى كلمه عربى داشته است . « 1 »
و چون كتابت عربى در اين دوره ، علامت معينى براى حركات كوتاه نداشته و تنها براى حركتهاى بلند علامتهاى مستقلى داشته است ، لذا در هر موردى كه حركات بلند كوتاه شوند ، علامت آن نيز از كلمه حذف مىگردد ، بخصوص اگر اين امر براى نشان دادن دلالت خاصى در تركيب كلمه ( دلالت نحوى ) بوده باشد ، اما اگر كوتاه شدن حركات بلند تنها به سبب اتصال كلمات در حالت نطق باشد ، در اين صورت كاتب مخير خواهد بود ميان اينكه صورت كلمه قبل از ورود در اين سياق را كه موجب كوتاه شدن حركت بلند گرديده حفظ كند و يا به همان صورت نطق بياورد ، و در بسيارى از موارد كتابت الفاظ همين كار شده است و لفظ را نوشته و وصل كردهاند و اصل و قطع را رها ساختهاند « 2 » .
بايد توجه داشت كه در نشان دادن حركات بلند نوشتن علامت ياء و كسره بلند در كنار هم در بعضى از كلمات معمول بوده ولى نوشتن علامت واو و ضمه بلند معمول نيست .
شايد علت اين كار ، شكل يا و او باشد كه در نوشتن اولى نيازى به جابجايى دست نويسنده نيست ولى دومى احتياج به اين جابجايى دارد « 3 » و شايد اين موضوع مربوط به مرحلهاى از مراحل استخدام دو علامت با هم باشد .
اينكه بعضى از دانشمندان پيشين گفتهاند كه علت حذف علامتهاى حركات بلند در مواردى كه حذف مىشود ، تخفيف دادن و اختصار در خطاست « 4 » و يا بىنيازى از آنها در لفظ است « 5 » . اين مطلب با توجه به تاريخ تطور استخدام علامتهاى حركات بلند كه پيشتر
هامش
( 1 ) هنرى فليش ، ص 46 و بنگريد به : دكتر عبد الصبور شاهين : القراءات القرآنيه ، ص 56 .
( 2 ) دانى : المحكم ، ص 158 به زودى مثالهايى براى حالتهاى مختلف كوتاه كردن حركات بلند و حذف علامتهاى آن در قسمتهاى بعدى بحث كه از علامت هر حركت بلند به طور جداگانه صحبت مىكنيم ، خواهيم آورد .
( 3 ) بنگريد به : جامع الكلام فى رسم المصحف الامام از مؤلفى ناشناخته ، خطى ، دار الكتب المصريه ، ورق 4 ب .
( 4 ) بنگريد به : ابن قتيبه : ادب الكاتب ، ص 229 و المهدوى ، ص 123 و مكى بن ابى طالب : الكشف عن وجوه القراءات السبع .
دمشق مجمع اللغة العربية 1974 ، ج 1 ، ص 331 و علم الدين سخاوى : الوسيله ، 15 ب و 16 / أ و رازى : مفاتيح الغيب ، ج 1 ، ص 57 .
( 5 ) اللبيب ، ورق 20 أ .