مبحث سوم علامت حركات در رسم عثمانى
صداى حركات در لغت عربى از لحاظ نوع سه گونه است : فتحه و كسره و ضمه ، و از لحاظ كميت شش نوع است ، زيرا كه هر حركتى دو حالت دارد : كوتاه و بلند . حركات كوتاه را همان فتحه و كسره مىگويند و حركات بلند كه از طول دادن دو برابر يا بيشتر حركات كوتاه « 1 » حاصل مىشوند ، غالبا حروف مد يالين ناميده مىشوند .
ابن جنى در بيان رابطه ميان حركات كوتاه و بلند ، آنچنان با وضوح و دقت سخن گفته كه تحقيقات جديد جز تاكيد و تكرار سخن ابن جنى مطلب تازهاى ندارد . ابن جنى در اين باره مىگويد « 2 » :
« حركات ، بخشهائى از حروف مدّ و لين هستند و آنها عبارتند از : الف و ياء و واو .
همان گونه كه اين حروف سه تا هستند حركات نيز سه نوع مىباشند : فتحه و كسره و ضمه .
هامش
( 1 ) بنگريد : ابن جنى : الخصائص ، ج 3 ، ص 121 و ابن سينا ، ص 17 .
( 2 ) سر صناعة الاعراب ، ج 1 ، ص 20 - 19 و بنگريد : فخر رازى : مفاتيح الغيب معروف به تفسير كبير چاپ اوّل مطبعة خيريه مصر 1307 ه ج 1 ، ص 16 .