مربوط به تكميل رسم عثمانى به آنها اشاره خواهيم كرد و بعضى ديگر از نقطه و اعراب به طور كلى و از علامتهايى كه در دورههاى متأخر بر مصاحف وارد كردهاند به طور خصوص ، خالى بود و با خط كوفى قديم و با حروف بسيار درشت بر پوست نازك نوشته شده بود . اين مصاحف كه ما را در بررسى ويژگيهاى نوشتارى رسم عثمانى كمك مىكند ، عبارتند از :
اوّل : مصحف كريم كه از جامع عمرو بن عاص فسطاط به قاهره آورده شد و بر پوست نازكى با خط كوفى درشت نوشته شده و در جاهاى زيادى نقصهايى دارد و در سال 1346 ه / 1830 م با كاغذ تكميل شده به طورى كه در آخر مصحف نوشتهاند و ابعاد آن تقريبا 60 * 54 سانتيمتر است و برگهاى آن اندكى از پانصد و شصت برگ بيشتر است و غالبا هر صفحهاى دوازده سطر است و از اعراب و نقطه خالى است مگر از يك ويژگى كه در بعضى از كلمات وجود دارد و به آن اشاره خواهيم كرد ، و گاهى ميان سورهها آراستگى و زينتى ديده مىشود كه نام سوره و عدد آيات آن را در بر گرفته است به طورى كه در اوّل سوره نساء و يونس و هود و يوسف مىبينيم ، و گاهى هم سطر زينتى چيزى را در بر نگرفته است به طورى كه در اوّل سوره نحل و عنكبوت و سجده و احزاب آمده و در موارد ديگر ، ميان دو سوره چيزى جز يك جاى خالى كه به مساحت دو سطر است ديده نمىشود به طورى كه در اوّل سوره انبياء و مؤمنون و نور آمده و در بعضى از صفحات اشارههايى به عشرها و خمسها شده است همچنين در جاهاى متعددى در آخر آيات خطوطى روى هم ديده مىشود . « 1 »
شايد بعضى از اين اضافات در دورههاى بعدى بر آن افزوده شده است و اين مصحف در وضع كنونى آن آثار قدمت دارد چون در بسيارى از برگها خط مكتوب از بين رفته است و اطراف بعضى از اوراق خورده شده و در عين حال اين مصحف گنجينه عظيمى است كه
هامش
وزارة الاوقاف المصرية 1965 ، ص 131 به بعد ) مسئولان مصحفهاى خطى در دار الكتب المصريه با بزرگوارى اين فرصت را به من دادند كه چند روزى بعضى از مصاحف موجود در آنجا را قرائت كنم .
( 1 ) به نظر مىرسد كه دكتر ابراهيم جمعه اين مصحف را نديده است چون در كتاب : دراسة فى تطور الكتابات الكوفية ، ص 70 گفته است : « اين مصحف خالى از اعراب و نقطه و اسماء سورهها و عدد آيات است » .