فصل سوم منابع رسم عثمانى و موضع دانشمندان پيشين دربارهء ويژگيهاى آن
به كارگيرى دو اصطلاح : « رسم مصحف » و « رسم عثمانى » مربوط به زمانهاى نسبة متأخرى است كه در تأليفاتى كه درباره خط مصحف نوشته شده ، به كار رفته است « 1 » و
هامش
( 1 ) در زبان عربى تعداد زيادى از كلمات وجود دارد كه به نشان دادن الفاظ با علامتهاى مكتوب دلالت دارد ( بنگريد به : ابن سيده على بن اسماعيل : المخصص ط 1 ، قاهره ، المطبعة الاميرية الكبرى ، 1320 ه ، ج 13 ، ص 4 ) ولى مشهورترين اين كلمات كه به عنوان اصطلاح مورد استعمال قرار گرفته است عبارت است از : ( كتاب ، خط ، هجاء و رسم ) و به نظر مىرسد كه استخدام اين چهار اصطلاح در طول قرون دچار تطور و تحول شده است ، اصطلاح « كتاب » كه يكى از مصدرهاى كتب است ( ابن منظور ، ج 2 ، ص 192 ) جلوتر از اصطلاحهاى ديگر به عنوان نامى براى رسم مصحف و كتابت كاتبان مورد استعمال بوده و اين دلالت مىكند كه رسم مصحف با خطى كه مردم در غير مصحف به كار مىبردند ، تفاوت نداشت و به همه آنها « كتاب » گفته مىشد و در اينجا متنهايى است كه مربوط به قرنهاى اوّل و دوم است و به اين مطلب دلالت دارد ، و اى بسا به كارگيرى اين اصطلاح به دورانهاى بعدى هم كشيده شد ، ولى به نظر مىرسد كه اصطلاح « كتابت » كه مصدر ديگرى از « كتب » است ، جايگزين « كتاب » شده است ولى « خط » و « هجا » در دورههاى بعد از استعمال « كتاب » استعمال شده و اصطلاح « خط » به كتابت به طور عام اطلاق مىشد و اصطلاح خط مصحف به كار گرفته شد . و در دورههاى متاخر ، اصطلاح « علم الخط » پيدا شد ( بنگريد به :
سيوطى : رسالة فى علم الخط ، ص 54 و حاجى خليفه ( مصطفى بن عبد اللّه ) : كشف الظنون عن اسامى الكتب و الفنون ، استانبول ، وكالة المعارف الجليله ، 1943 - 1941 مجلد 1 ، ستون 713 - 711 ) اما به نظر مىرسد كه اصطلاح « خط » بيشتر به