در اينجا حيرانم و نمىدانم معاويه حتى يك روز هم كه شده در دورهء حكومت يا استاندارى يا بيش از آن به مفاد اين حديث عمل كرده يا آن را مثل ديگر احكام و دستورات زير پا گذاشته است ؟ اگر مطيع اين حكم صريح بود ، كاروانى با بار شراب به مقصدش روانه نمىشد و در خانه انبارش نمىكرد و فروشگاهى برايش نمىداشت و خريد و فروشش نمىكرد و آن را نمىخورد و در حال مستى در شعرى ثناى باده نمىگفت و عربدهجويانه از آن تعريف نمىكرد و به هيأتهاى اعزامى و سفيران تقديم نمىنمود و فرزند شرابخوارش را جانشين خويش نمىساخت و وليعهدش در برابرش شراب نمىخورد و حكم جزاى شرابخوار را تعطيل نمىكرد و شرابخواران را حد مىزد .
اين روايت معاويه هرچند سندى محكم و ممتاز دارد و محدثانى چون احمد حنبل و ترمذى و ابو داود ثبتش كردهاند ، باز مورد توجه فقيهان قرار نگرفته و هيچيك از ايشان به آن استناد و اعتماد ننمودهاند ، چون معاويه به تنهايى نقلش كرده و خود قابلاعتماد و موثق شمرده نمىشود . اين وضعش نسبت به حديثى كه خود از زبان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله نقل كرده و همهء منقولاتش چند تا بيش نيست . حال معلوم است كه نسبت به احاديث فراوانى كه درنيافته و نشنيده و نياموخته ، چه وضعى داشته است .
6 - ابو ادريس مىگويد : از معاويه كه بسيار كم از رسول خدا حديث نقل مىكرد ، شنيدم كه رسول خدا مىفرمود : هر گناهى را خدا ممكن است ببخشد جز اينكه انسان كافر بميرد يا مؤمنى را به عمد به قتل رساند . « 1 »
چنانچه ديدم و در جلد يازدهم خواهد آمد ، معاويه در نامهاى به امير المؤمنين على عليه السّلام مىنويسد : از پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله شنيدم كه مىگفت : اگر اهالى صنعا و عدن بر قتل مردى و يك تن از مسلمانان همداستان شود ، خدا آنان را به روى در آتش خواهد انداخت .
آيا اين حديث كه معاويه آنها را روايت كرده ، حجتى به نفع اوست يا عليه او ؟ حقيقت روشن است و بر كسى پوشيده نيست . مىدانيد كه چه كسى در اثناى نبردهاى صفين و پس از آن ، در هرفرصتى خونهاى بسيار ريخته و مؤمنانى بىشمار را به قتل رسانده
هامش
( 1 ) . مسند احمد : 4 / 99 .