پيشرفتهترين راه ، سياست مالى را تنظيم كرده و براى رفع نيازمندىهاى تهيدستان چارهانديشى نموده در سؤال و گدايى را برايشان بسته و با گفتههايى از اينگونه ، دو كار ياد شده را به سختى نكوهيده : « راستى كه خواهندگى ، شايسته نيست ، مگر در سه مورد : تهيدستىاى كه آدمى را به خاك بنشاند و تاوانى كه به گردن كسى افتاده و كار را به رسوايى بكشاند و خونبهايى كه پرداختنش با كسى باشد و رنجآور باشد » « 1 » تهيدستان را بر آن داشت تا به يارى هركارى كه مىتوانند خود را از مردم بىنياز گردانند و از گدايى و درخواست خوددارى كنند ، به ايشان گفت : « اگر كسى از شما ريسمانى برگيرد و به كوه رود و پشتهاى هيزم بر پشت خود بياورد و آن را بفروشد و بدان وسيله خود را بىنياز گرداند ، براى او بهتر است تا از مردم درخواست كند كه آيا به او بدهند يا نه » « 2 » براى مستمندان و تهيدستان حقوقى معين برگردن دولتمندان قرار داد كه از راههاى گوناگون و با نامهاى مختلف تأمين مىشود مانند مستمرىهاى سالانه يا جيرههاى ماهانهاى كه تعلق مىگيرد به چارپايان يا غلات يا زر و سيم و سود بازرگانى و سوداگرى و كانها و ثروتهاى عمومى و گنج و غنيمت و ديگر حقوقى كه بر اموال واجب مىشود ؛ افزون بر آنچه گاهى بر آدمى به مناسبتهايى چند واجب مىشود همچون كفّارهها و نذرها و پرداخت آنچه از راه نامشروع به دست آمده .
امّا صدقات و هزينههاى نيكوكارانه كه آدمى از زيادتى مالش مىپردازد ، مىتوان آن را از واجبات انسانيت شمرد و دربارهء آن نيز هرچه بگويى رواست و بزرگوارى كه آشكارا مردم را به راه راست مىخواند بر سر آن بسيار پافشارى كرده و پارهاى از حديثهاى مربوط به آن را قبلا آورديم و مسلم و ترمذى و ديگران از زبان ابو امامه آوردهاند كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله گفت : يابن آدم ! تو اگر زيادتى دارايىات را ببخشى برايت بهتر
هامش
- است و چنان كه در الغدير ( متن عربى / چ 2 ) : 8 / 256 گذشت اين كلام به عنوان سخن امير مؤمنان نيز گزارش شده است . .
( 1 ) . الترغيب و الترهيب : 1 / 223 به گزارش از بيهقى و ابو داود .
( 2 ) . صحيح ، بخارى : 3 / 34 ؛ صحيح ، مسلم : 3 / 97 ؛ سنن ، بيهقى : 4 / 195 ؛ الترغيب و الترهيب : 1 / 233 .