بدين جهت ، كسى را از او داناتر نمىدانند . « 1 »
ابو عبد اللّه محمد بن شجاع ، فقيه اهل عراق ، در ابطال حديث رسول خدا چارهجويى مىكرده تا با ردّ و ابطال آن ، ابو حنيفه و رأيش را يارى كرده باشد . « 2 »
گفتارى در مذمت ابو حنيفه
در برابر اين حديث سازان و گزاف گويان ، افرادى به مقابله برخاسته و امامشان را مورد طعن و لعن و حمله و تكذيب قرار دادهاند كه متأسفانه مجال آن نيست كه فرازهاى مهم آن را ذكر نماييم ، تا چه رسد به ذكر همهء آنچه كه در اينباره بيان شده است .
بنابراين ، تنها به گوشهاى از آن اظهار نظرها اكتفا مىكنيم :
ابن عبد البر گفته است : از كسانى كه ابو عبد اللّه محمد بن اسماعيل بخارى ، صاحب صحيح در كتابش به عنوان ضعفا و متروكان مورد طعن قرار داده ، ابو حنيفه نعمان بن ثابت كوفى است . « 3 »
نعيم بن حماد گفته است : يحيى بن سعيد و معاذ بن معاذ ، از سفيان ثورى شنيدهاند كه مىگفت : گفتهاند كه ابو حنيفه دو بار از كفر توبه داده شد . « 4 »
نعيم از فزارى نقل كرده است كه نزد سفيان بن عيينه بودم ، خبر آوردند كه ابو حنيفه مرده است . او گفت : خدا لعنتش كند كه ريسمان اسلام را گسسته است و در اسلام ، فرزندى بدتر از او پديد نيامده است . اين چيزى است كه بخارى آن را ذكر كرده است .
ابن عبد البر نيز گفته است : ساجى در كتاب العلل دربارهء ابو حنيفه ذكر كرده است كه ابو حنيفه دربارهء خلق قرآن توبه داده شده و او هم توبه كرده است . ساجى از مخالفان اصحاب ابو حنيفه بوده است . « 5 »
هامش
( 1 ) . حلية الاولياء : 6 / 358 .
( 2 ) . تاريخ بغداد : 5 / 351 .
( 3 ) . الانتفاء فى فضائل الثلاثة الائمة الفقهاء : مالك و شافعى و ابى حنيفه 149 .
( 4 ) . خطيب بغدادى در تاريخ بغداد : 13 / 379 - 384 توبه دادن ابو حنيفه را از كفر ، از جمع كثيرى آورده و از شريك حكايت كرده كه گفت : اين مطالب را از اطرافيانش دريافتم .
( 5 ) . الانتفاء فى فضائل الثلاثة الائمة 150 .