را شعار صالحان و عامل تقرب به سوى خدا مىدانند ! و از اينجاست كه يحيى بن سعيد قطان گفته است كه صالحان را در چيزى ، دروغگوتر از آنها در حديث نديدم « 1 » و نيز او گفته است كه اهل خير را در چيزى دروغگوتر از آنها در حديث نديديم « 2 » و نيز از او نقل شده است كه دروغ را در كسى ، بيشتر از آنكه منسوب به خير و زهد است ، نديدم . « 3 »
قرطبى گفته است : به احاديث دروغ و اخبار نادرستى كه حديث سازان دربارهء فضيلت سورههاى قرآن و ديگر اعمال ساختهاند التفاتى نبايد كرد ، زيرا آنها چنين عملى را به عنوان قصد قربت و پاداش اخروى انجام دادهاند تا از اين راه ، مردم را ترغيب به اعمال نيك نمايند ، چنان كه از ابو عصمه ، نوح بن ابى مريم مروزى و محمد بن عكاشهء كرمانى و احمد بن عبد اللّه جويبارى و ديگران روايت شده است .
به ابو عصمه گفته شد كه از كجا از عكرمة ، از ابن عباس در فضيلت يكايك سورهها مطلب نقل كردهاى ؟ او در جواب گفت : من ديدم مردم از قرآن اعراض كرده و به فقه ابو حنيفه و مغازى محمد بن اسحاق سرگرم شدهاند ؛ از اين رو ، اين روايات را به عنوان عمل خداپسندانه ساختهام ! « 4 »
قرطبى در ادامه مىگويد : حاكم و ديگر محدّثان آوردهاند كه به مردى از زهاد كه در فضيلت قرآن و سورههاى آن اقدام به وضع حديث كرده بود ، گفته شد : چرا چنين كردى ؟
او در جواب گفت : ديدم مردم از قرآن كناره گرفتهاند ، خواستم بدين وسيله آنان را به آن ترغيب نمايم . آنگاه به او گفته شد : پس با گفته رسول خدا مبنى بر اين كه هركس از روى عمد بر من دروغ بندد ، جايگاهش آتش خواهد بود ، چه كردى ؟ در جواب گفت : من بر ضرر او دروغ نگفتهام ، بلكه به نفعش حديث ساختم . « 5 »
او در بر حذر داشتن مردم از حديث سازى گفته است : پر ضررترين آنها كسانى
هامش
( 1 ) . مقدمهء صحيح مسلم ؛ تاريخ بغداد : 2 / 98 .
( 2 ) . مقدّمهء صحيح مسلم .
( 3 ) . اللئالى المصنوعة ، سيوطى ، جلد دوم ، در خاتمهء كتاب .
( 4 ) . التذكار 155 .
( 5 ) . التذكار 156 . به فقة الحديث آنان بنگر و تعجب كن . اينان را چه مىشود كه حديث را نمىفهمند ؟ !