و اين جعفر بن زبير مجتهد و عابد است كه وضاع و حديث ساز بوده است ! « 1 »
و اين ابان بن ابى عياش است كه عابد و صالح بوده و دروغ مىگفته است ! « 2 »
در ميان اين حديث سازان ، افراد مختلفى در شئون گوناگون قرار دارند كه برخى امام مقتدا ، و بعضى محدث شهير ، و برخى ديگر فقيه حجت ، و بعضى شيخ در روايت و برخى ديگر خطيب توانا هستند كه جمعى از آنها به خاطر خدمت به دين يا بزرگداشت امام يا تأييد مذهب عمدا دروغ مىگفتهاند . از اين رو ، دروغ و نسبتهاى ناروا زياد شده و اختلاف و تناقض در مناقب و مثالب ميان رجال مذاهب به وقوع پيوسته است و اگر كسى نتوانسته با حديث از رسول خدا به آن حضرت افترا بزند ، مردم را با دروغهاى ساختگى پيرامون مذاهب و مردان آن مبهوت مىساخت .
روايات در مدح ابو حنيفه
مردمى را مىبينى كه رواياتى را در مناقب ابو حنيفه ، به نام رسول خدا مىسازند ، بدين شرح :
1 - به زودى بعد از من مردى مىآيد كه نامش نعمان بن ثابت و كنيهاش ابو حنيفه است و دين خدا و سنتم را با دستهايش زنده خواهد كرد . « 3 »
2 - در هرقرنى پيشروانى از امتم هستند و ابو حنيفه پيشرو زمان خويش است .
خوارزمى اين روايت را با همين لفظ آورده است . « 4 » وى نيز گويد : ابو حنيفه پيشرو اين امت است . « 5 »
سند اين روايت از ناحيهء ابن لهيعه ( م 174 ) از رسول خدا ، از طريق حامد بن آدم كذاب كه جوزجانى و ابن عدى او را تكذيب كردهاند ، رسيده است ، در صورتى كه احمد
هامش
( 1 ) . اينها كه نام برديم ، بيشترشان در زمرهء حديث سازانى هستند كه قبلا از آنان سخن رفت .
( 2 ) . تهذيب التهذيب : 1 / 99 .
( 3 ) . خطيب بغدادى در تاريخ بغداد : 2 / 289 از طريق محمد بن يزيد مستملى كذاب و حديث ساز آن را آورده و گفته است : اين روايت ، ساختگى و باطل است .
( 4 ) . مناقب ابى حنيفه : 1 / 16 .
( 5 ) . جامع مسانيد ابى حنيفة : 1 / 18 .