يگانهاى در جوانمردى و حسناخلاق ، ممتاز در ظرافت طبع و فكاهيات ، و داراى خويى آرام و طبعىنرم و ملايم است .
ولادت و پرورش او
در انطاكيه ، روز يكشنبه بيست و ششم ذيحجهء سال 278 به اين جهان پاى نهاد و در همان شهر بزرگ شد تا در جوانى به سال 306 به بغداد آمد . در آنجا فقه را به مذهب ابو حنيفه فراگرفت و از حسن بن احمد بن حبيب كرمانى ، صاحب مسدد و احمد بن خليل حلبى ، دوست ابو اليمان حمصى و از احمد بن محمد بن ابى موسى انطاكى ، انس بن سالم خولانى ، حسن بن احمد بن ابراهيم بن فيل و فضل بن محمد عطار كه همه انطاكىاند و از حسين بن عبد اللّه قطان رقى ، احمد بن عبد اللّه بن زياد جبلى ، محمد بن حصن بن خالد آلوسى طرطوسى ، و حسن بن طيب شجاعى ، عمر بن ابى غيلان ثقفى ، ابو بكر بن محمد بن محمد باغندى ، حامد بن محمد بن صعيب بلخى ، ابو القاسم بغوى و ابو بكر بن ابى داود حديث فراگرفت و علم نجوم را نزد بنّائى منجم صاحب زيج خواند .
همچنين ابو حفص بن آجرى بغدادى ، ابو القاسم بن ثلاج « 1 » بغدادى ، عمر بن احمد بن محمد مقرى و فرزندش ابو على محسن تنوخى از او حديث روايت كردهاند .
او اول كسى است كه در ايام مقتدر باللّه كه خلافتش از سال 295 تا 320 طول كشيد ، از سوى قاضى ابو جعفر احمد بن اسحاق بن بهلول تنوخى سمت قاضى عسكر را در مكرم و شوشتر و جندىشاپور داشت . اين مقام را ابو على بن مقله براى او نوشت و اين امر در سال 310 در سى و دومين سال عمرش بوده است ، آنگاه مقام قضاوت اهواز و نواحى واسط و حومهء آن و كوفه و مسير رود فرات و چند ناحيه از حدود شام و ارّجان و ديار شاپور را يك جا و پراكنده عهدهدار شد و مقام قضاوت ايذج و جند حمص را قبل از المطيع للّه كه در سال 334 به خلافت رسيد ، اشغال كرد و المطيع للّه سمت قاضى القضاة را كه او متصدى آن بود ، بر اثر تخليط و سعايت برخى از دشمنان ، از او گرفته و به
هامش
( 1 ) . در انساب سمعانى ، فلاح ضبط شده است .