* ( « الَّذِي يُوَسْوِسُ فِي صُدُورِ النَّاسِ » ) * اين جمله صفت « وسواس خناس » است ، و مراد از « صدور ناس » محل وسوسه شيطان است ، چون شعور و ادراك آدمى به حسب استعمال شايع ، به قلب آدمى نسبت داده مىشود كه در قفسه سينه قرار دارد ، و قرآن هم در اين باب فرموده : « وَلكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ » « 1 » .
* ( « مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ » ) * اين جمله بيان « وسواس خناس » است ، و در آن به اين معنا اشاره شده كه بعضى از مردم كسانى هستند كه از شدت انحراف ، خود شيطانى شده و در زمره شيطانها قرار گرفتهاند ، هم چنان كه قرآن در جاى ديگر نيز فرموده : « شَياطِينَ الإِنْسِ وَالْجِنِّ » « 2 » .
و اما اينكه بعضى گفتهاند كه كلمه « ناس » هم بر جماعتى از انسانها اطلاق مىشود و هم بر جماعتى از جن ، و جمله * ( « مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ » ) * بيانگر اين معناى اعم است . سخنى است بىدليل كه نبايد بدان اعتناء نمود .
همچنين به اين سخن كه بعضى گفتهاند كه : كلمه « و الناس » عطف است بر كلمه « وسواس » ، و معناى عبارت اين است كه : پناه مىبرم به خدا از شر وسواس خناس كه از طائفه جن هستند ، و از شر مردم . چون اين معنايى است كه همه مىدانند از فهم بدور است « 3 » .
بحث روايتى
در مجمع البيان است كه ابو خديجه از امام صادق ( ع ) روايت كرده كه فرمود : جبرئيل نزد رسول خدا ( ص ) آمد در حالى كه آن جناب بيمار بود ، پس آن جناب را با دو سوره * ( « قُلْ أَعُوذُ » ) * و سوره « قُلْ هُوَ اللَّه أَحَدٌ » افسون نموده ، سپس گفت : « بسم اللَّه ارقيك و اللَّه يشفيك من كل داء يؤذيك خذها فلتهنيك - من تو را به نام خدا افسون مىكنم ، و خدا تو را از هر دردى كه آزارت دهد شفا مىدهد ، بگير اين را كه گوارايت باد » پس رسول خدا ( ص ) گفت : * ( « بِسْمِ اللَّه الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ . . . » ) *
هامش
( 1 ) ولى دلهايى كه در سينه ها است كور مىشوند . سوره حج ، آيه 46 .
( 2 ) شيطانهاى انس و جن . سوره انعام ، آيه 112 .
( 3 ) اين دو نقل قول فوق در الميزان عربى موجود نيست .